5 χρόνια «Πόθεν»

Τον μήνα που διανύουμε συμπληρώνονται πέντε χρόνια από την έκδοση του βιβλίου «Πόθεν και πότε οι Έλληνες;». Οι υπεύθυνες απαντήσεις της επιστήμης και η παρούσα κατάσταση της έρευνας για την πρώτη αρχή του ελληνικού πολιτισμού (1η έκδοση, Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης, Ηράκλειο 2012). Από τότε μέχρι σήμερα το βιβλίο διέγραψε μια πορεία που υπερέβη κάθε αρχική προσδοκία: 6 ανατυπώσεις, περίπου 5000 πωληθέντα αντίτυπα, ένα βραβείο, μία κλοπή (!) αντιτύ­που, πολλές παρουσιάσεις και συναφείς ομιλίες, μια εξαιρετικά θετική πρόσληψη από το επιστημο­νικό, το ευρύτερο κοινό και τον τύπο, αλλά κυρίως η χαρά της γνωριμίας και επαφής με ένα πλήθος ανθρώπων· ιδίως με όσους συνδέθηκαν ευθύς εξαρχής μέσω ενός –χαρακτηριστικού σε αυτές τις περιπτώσεις– «κβαντικού εναγκαλισμού» (quantum entanglement) με το βαθύτερο μήκος κύματος του βιβλίου, με την επιστημονική και συγγραφική του προσέγγιση και με τους γενικότερους προ­βληματισμούς του.

Τα πέντε αυτά χρόνια υπήρξαν γεμάτα ιδιαίτερες στιγμές, ενδιαφέρουσες εμπειρίες και χρονικά συμπυκνωμένες εξελίξεις. Πολλά είναι τα πράγματα που έρχονται στην μνήμη, θα ήθελα όμως να ξεχωρίσω ένα. Ήταν Μάρτιος του 2013, όταν ο γράφων είχε προσκληθεί να μιλήσει για το βιβλίο στο Gazarte, στο πλαίσιο των συναντήσεων «Ένας λόγος παραπάνω» με την Λίνα Νικολακοπούλου και τον Μάκη Προβατά. Κατά την διάρκεια της συζήτησης με το κοινό, τον λόγο πήρε κάποια στιγ­μή ένας άνδρας που καθόταν στο πίσω μέρος της αίθουσας. Η ερώτησή του ήταν η εξής: «Ωραία εί­ναι όλα αυτά για την προϊστορία, αλλά τι μας ενδιαφέρουν εμάς σήμερα; Εδώ πριν από 60-70 χρόνια, την εποχή της γιαγιάς μου, παντρεύονταν ακόμα με προίκα και με προξενιό. Τι νόημα έχει τώρα να γυρνάμε χιλιάδες χρόνια πίσω;». Παρά το κάπως απαξιωτικό ύφος του, το ερώτημα αυτό ήταν κρίσιμης σημασίας, καθώς έθιγε ένα πολύ σημαντικό ζήτημα κοινωνικής ανθρωπολογίας. Πράγματι, τι νόημα μπορεί να έχει για εμάς σήμερα η αναζήτηση της προέλευσης του ελληνικού πολιτισμού στο μακρινό παρελθόν; Τι νόημα έχει αν δεν μπορεί να μεταφραστεί σε θεωρητικά πο­ρίσματα που να αγγίζουν και να ερμηνεύουν ό,τι μας περιβάλλει, μας καθορίζει και μας ταλαιπωρεί στο δικό μας παρόν; Η επιτυχία του βιβλίου οφείλεται αναμφίβολα σε μεγάλο βαθμό στον καίριο ρόλο που ακόμη παίζουν η αρχαιότητα και ο κλασικισμός στην συγκρότηση της νεοελληνικής εθνι­κής ταυτότητας. Αν ο νεώτερος ελληνισμός ανάγεται γραμμικά στον αρχαίο, τότε η προέλευση του δεύτερου σχετί­ζεται άμεσα με την ταυτότητα του πρώτου. Τι γίνεται όμως αν τα πράγματα είναι πολύ πιο σύνθετα από μια απλή, γραμμική αναγωγή; Τι γίνεται όταν η ιστορία και ο πολιτισμός κι­νούνται ενίοτε από δυνάμεις και διαδικασίες που υπερβαίνουν τα διάφορα αντικειμενιστικά σημεία αναφοράς της εκάστοτε έρευνας και αντίληψης, όπως είναι, για παράδειγμα, αυτό της γλώσσας; Τι απαντήσεις προσφέρει εν τέλει το βιβλίο στις συνειδητές και μη ταυτοτικές αγωνίες του αβέβαιου νεοελληνι­κού παρόντος;

Η απάντηση είναι πως το βιβλίο αυτό υπήρξε ευθύς εξαρχής κομμάτι ενός ευρύτερου σχεδίου. Ενός σχεδίου που επίσης ευθύς εξαρχής βρέθηκε σε μια ιδιότυπη διαλεκτική σχέση με τις εξωτερι­κές συνθήκες της υλοποίησής του. Οι εξωτερικές αυτές συνθήκες, της εργασιακής και βιοποριστι­κής αβεβαιότητας που συνεπάγεται η συνειδητή παραμονή στην Ελλάδα της κρίσης, αποτέλεσαν, δηλαδή, και συνεχίζουν να αποτελούν ταυτόχρονα τροχοπέδη και τροφοδότη του ερευνητικού αυ­τού εγχειρήματος. Ό,τι σε εμποδίζει να λειτουργήσεις ως ερευνητής και ως άνθρωπος με τον τρόπο που θα ήθελες, είναι ταυτόχρονα αυτό ακριβώς που σου επιβάλλει να αναζητήσεις τις βαθύτερες απαντήσεις στα θεμελιώδη «γιατί;». Είναι βεβαίως αλήθεια ότι η διαδρομή από την αρχική ερώτη­ση («Πόθεν;») ως την τελική απάντηση μπορεί να είναι δύσκολη, αβέβαιη, ενδεχομένως και άκαρ­πη. Κάτι που όμως στην προκειμένη περίπτωση είναι άνευ σημασίας, διότι η διαδρομή αυτή είναι απλώς απαραίτητη…

Το ευρύτερο σχέδιο, για το οποίο έγινε λόγος, ήταν αναγκαίο να πιάσει το νήμα από τις απαρχές, να θέσει τα βασικά ερωτήματα και τις μεθοδολογικές αρχές της συγκεκριμένης έρευνας, καθι­στώντας ταυτόχρονα σαφές πόσο σύνθετη, πολυεπίπεδη και διεπιστημονική είναι αυτή η αναζήτη­ση. Ήταν επίσης σημαντικό να κα­ταδειχθεί ότι, όπως πολύ εύστοχα σημείωσε η Μ. Τοπάλη, «η προϊστορία και η προϊστορική αρ­χαιολογία διεκδικούν […] με αξιώσεις μερίδιο από τα σκήπτρα της μονοκρατορίας των κλασικών ομολόγων τους στα σύγχρονα ελληνικά συμφραζόμενα». Πράγματι, ένας βασικός σκοπός του πα­ρόντος ερευνητικού εγχειρήματος είναι να αντιτάξει στο εν πολλοίς ακόμη κυρίαρχο κλασικιστικό «παράδειγμα» το αντίπαλον δέος της πιο ανθρωπολογικής, κουλτου­ραλιστικής και γενικότερα θεω­ρητικής προσέγγισης που διακρίνει την προϊστορική έρευνα. Καλώς εχόντων των πραγμάτων, σε λίγους μήνες θα μπορέσει να υλοποιηθεί η επόμενη φάση του σχεδίου: ένα σημαντικό ενδιάμεσο βήμα περαιτέρω προλείανσης του θεωρητικού εδάφους για ό,τι πρόκειται ενδεχομένως να ακολου­θήσει.

Προς το παρόν, με αφορμή τα πέντε χρόνια από την πρώτη έκδοση του βιβλίου, δημοσιοποιούμε σήμερα το βίντεο της κεντρικής του παρουσίασης που έγινε την Τετάρτη 13 Νοεμβρίου 2013 στο Βυζαντινό και Χριστιανικό Μουσείο Αθηνών. Το βιβλίο και τον συγγραφέα του τίμησαν ως βασικοί ομιλητές με τις εισηγήσεις τους ο Ομότιμος Καθηγητής Προϊστορικής Αρχαιολογίας του Πανεπι­στημίου Αθηνών κ. Χρί­στος Ντούμας και ο Δρ. Αρχαίας Ιστορίας του Ιονίου Πανεπιστημίου Βαγ­γέλης Πανταζής. Τα πράγ­ματα ήρθαν έτσι, ώστε η δημοσιοποίηση του βίντεο να γίνει λίγους μήνες αφότου ο Β. Πανταζής έφυγε από κοντά μας. Αποτελεί, κατά συνέπεια, έναν ακόμη φόρο τιμής στον αγαπημένο φίλο, ο οποίος ίσως γνωρίζει πλέον καλύτερα από όλους μας αν όσα γράφονται στο βιβλίο έχουν εν τέλει την οποιαδήποτε σχέση με την πραγματικότητα της προϊστορίας. Η βιντεοσκόπηση της εκδήλωσης έγινε από τον καλό φίλο Γιάννη Φαλκώνη, τον οποίο ευχαριστώ θερμά και από εδώ.

Advertisements
  1. npo
    Δεκέμβριος 27, 2017 στο 17:09

    Το ήξερα πως είχες σχέδιο! Συνέχισε!!

    Καλές γιορτές !!!

    • Δεκέμβριος 27, 2017 στο 20:02

      Ευχαριστώ πολύ 😉 Καλές γιορτές!

  2. Δημητρης
    Ιανουαρίου 3, 2018 στο 01:36

    κ. Γιαννοπουλε ειστε ευχαριστημενος απο την επιστημονικη συζητηση που εγινε για το βιβλιο σας; Αληθεια εγινε καν τετοια συζητηση στην Ελλαδα της πτωχευσης;

    Τυχαινει να παρακαλουθω το προγραμμα του ΕΑΠ Σπουδες στον Ελληνικο Πολιτισμο και θεωρω οτι το βιβλιο σας προτεινει ενα paradigm shift (κατα Thomas Kuhn) στo θεμα της απαρχης του ελληνικου πολιτισμου. Αναποδογυριζει κυριολεκτικα οπως εγραψε ο Δημοσθενης Κουρτοβικ το ισχυον παραδειγμα περι Προελληνων, αφιξης των Ελληνων απο καπου αλλου κτλ. Που λοιπον εγινε αναλογη της αξιας του επιστημονικη συζητηση; Θα με ενδιεφερε πολυ να διαβασω αλλες αποψεις και αντεπιχειρηματα.

    Καλη και Δημιουργικη Χρονια σας ευχομαι (αναμενοντας το καινουριο σας εργο) Ισως καποια στιγμη παρω το θαρρος να σας στειλω ενα email με πιο συγκεκριμενες επιστημονικες ερωτησεις πανω στο βιβλιο σας.

  3. Ιανουαρίου 3, 2018 στο 18:41

    Χρόνια πολλά και καλή χρονιά! Θίγετε ένα πολύ σημαντικό θέμα. Για να υπάρξει σε μια χώρα συζήτηση σε επίσημο ακαδημαϊκό επίπεδο πρέπει να υπάρχει ήδη μια συγκεκριμένη επιστημονική παράδοση. Αυτό στην προκειμένη περίπτωση σημαίνει ήδη υπάρχουσες έδρες ινδοευρωπαϊκών σπουδών. Στην χώρα μας κάτι τέτοιο δεν υπάρχει και όσοι ασχολούνται με το συγκεκριμένο θέμα το κάνουν από προσωπικό ενδιαφέρον. Στον σύνδεσμο αυτό μπορείτε να βρείτε πολύ ωραίες συζητήσεις που έχουν γίνει με αναγνώστες του βιβλίου, ενώ στο βίντεο της παρουσίασης μιλούν δύο από τους λίγους Έλληνες επιστήμονες που έχουν ασχοληθεί με το συγκεκριμένο ζήτημα. Θα χαρώ να μου στείλετε κάποια στιγμή και τις δικές σας ερωτήσεις.

  4. Δημητρης
    Ιανουαρίου 3, 2018 στο 20:55

    Ευχαριστω πολύ για την απαντηση κ. Γιαννόπουλε.

    Προσπαθησα κι εγω να ανοιξω μια μικρη συζητηση για
    το θεμα στο ΕΑΠ αλλα όπως καταλαβαίνετε το θεμα είναι δυσκολο
    και τα χρονικα περιθωρια των συναντήσεων μας εκει πολύ στενα.

    Σιγουρα καποια στιγμη θα επανερθω με πιο συγκεκριμένες ερωτήσεις.

    Καλη Χρονια!

  1. No trackbacks yet.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.

Αρέσει σε %d bloggers: