Αρχική > Ανθρωπολογικά, Πολιτικά > Βικτωριανή ανθρωπολογία, (εξ)ευρωπαϊσμός και βεντέτα

Βικτωριανή ανθρωπολογία, (εξ)ευρωπαϊσμός και βεντέτα

«Οι Έλληνες έχουν ωριμάσει ως άτομα, έχουν συσχετίσει τις δαπάνες της κυβέρνησης με τους φόρους τους. Ξέρουν πλέον ότι πρέπει να πληρώνουν για τις δαπάνες της κυβέρνησής τους». Η δήλωση αυτή του τέως Υπουργού Οικονομικών Γκίκα Χαρδούβελη, η οποία έγινε στην αγγλική γλώσσα, σε προ­φορική του συνέντευξη στο δίκτυο CNBC τον Σεπτέμβριο του 2014, είναι μία από αυτές, στις οποί­ες θα άξιζε να εστιάσει την προσοχή του ο ιστορικός του μέλλοντος, ιδίως αυτός που ίσως μελετή­σει κάποια στιγμή τους λόγους που οδήγησαν τελικά στην συγκυβέρνηση ΣΥΡΙΖΑ-ΑΝΕΛ. Θα ήταν, ωστόσο, δύσκολο για τον ιστορικό να αξιοποιήσει ερευνητικά την ανωτέρω δήλωση χωρίς ορισμένες βασικές γνώσεις κοινωνικής ανθρωπολογίας. Και αυτό διότι η εν λόγω δήλωση Χαρδού­βελη αποτελεί ένα εξαιρετικό παράδειγμα βικτωριανής ανθρωπολογίας. Ως «βικτωριανή ανθρωπο­λογία» ορίζεται συνήθως η πρώιμη εκείνη περίοδος της επιστήμης της κοινωνικής ανθρω­πολογίας, αυτή που συμπίπτει χρονικά με την Βικτωριανή εποχή, δηλαδή με ένα μεγάλο μέρος του 19ου αιώνα. Χαρακτηριστικό της υπήρξε η βαθιά πίστη στην κοινωνική εξέλιξη, με την θεωρία του εξε­λικτισμού να τοποθετεί τις διάφορες κοινωνίες σε μια σειρά από εξελικτικά στάδια. Τα στάδια αυτά ξεκινούσαν συνήθως από την «βαρβαρότητα» για να φτάσουν στον «πολιτισμό». Και όπου «πολιτι­σμός», δεν νοούνταν, φυσικά, άλλος από τον δυτικό πολιτισμό. Με αυτό τον τρόπο, οι διάφορες «πρωτόγονες» ή «εξωτικές» κοινωνίες στην περιφέρεια του δυτικού κόσμου εκλαμβάνονταν ουσιαστικά ως το παρελθόν του τελευταίου και αντιστρόφως, ο δυτικός κόσμος γινόταν αντιληπτός ως το εξελικτικό μέλλον των θεωρούμενων ως λιγότερο προηγμένων αυτών κοινωνιών. Δεν είναι, φυσικά, τυχαίο ότι η περίοδος αυτή χαρακτηρίζεται πλέον συχνά ως η «αποικιακή φάση» της αν­θρωπολογίας, καθώς οι ανθρωπολογικές αυτές θεωρίες κατέληξαν να αποτελέσουν άλλοθι της δυτι­κής αποικιοκρατίας.

Chardouvelis-Theodorakis

Παραδοσιακές εκδοχές (εξ)ευρωπαϊσμού…

Και αν ήδη από τις αρχές του 20ού αιώνα η επιστήμη της ανθρωπολογίας γύρισε σελίδα, επι­διώκοντας την υπέρβαση του βικτωριανού της παρελθόντος, η ισχυρή παράδοση του εξελικτισμού, ή ορθότερα, της επιστράτευσής του στο πλαίσιο συγκεκριμένων κοινωνικών διεργασιών, δεν επρόκειτο, φυσικά, να εξαλειφθεί εντελώς. Στην ανωτέρω δήλωση ο Γκίκας Χαρδούβελης αποφαί­νεται ότι οι Έλληνες έχουν ωριμάσει ως άτομα, αφού έχουν συνειδητοποιήσει την σχέση κρατικών δαπανών και φορολογίας. Συνεπώς, υπονοείται αφενός μεν ότι ο λόγος που υπάρχει στην Ελλάδα φοροδιαφυγή είναι η έλλειψη αντίληψης για την σχέση φόρων και κρατικών δαπανών και αφετέρου ότι η συνειδητοποίηση του συσχετισμού αυτού συνιστά «ωρίμανση», δηλαδή μετάβαση από ένα λι­γότερο προς ένα περισσότερο προηγμένο εξελικτικό στάδιο. Όπως αναφέρθηκε, η δήλωση αυτή έγινε στην αγγλική γλώσσα, σε αμερικανικό ειδησεογραφικό δίκτυο. Είναι, συνεπώς, σαφές ότι ο τέως Υπουργός Οικονομικών νιώθει ότι ενημερώνει εκείνη την στιγμή όσους θεωρεί εκπροσώπους της ανώτερης εξελικτικής βαθμίδας ότι οι ευρισκόμενοι σε χαμηλότερο ως προς αυτούς εξελικτικό στάδιο κάνουν βήματα σύγκλισης με αυτούς. Ταυτόχρονα, διαχωρίζει ο ίδιος την θέση του από τους πολίτες της χώρας του, παρουσιαζόμενος να εκτελεί ουσιαστικά διπλό ρόλο, δυτικού ανθρωπο­λόγου και πολιτικού, δηλαδή παρατηρητή των «εξωτικών» ηθών και εθίμων και πολιτικού αναμορ­φωτή-εκπολιτιστή. Δεν μοιάζει στο σημείο αυτό να υφίσταται οποιοσδήποτε εν­δοιασμός εκ μέρους του τέως υπουργού στο να μεταφέρει αυτές του τις αντιλήψεις στο επίπεδο των διεθνών σχέσεων, δηλαδή σε μια σκακιέρα ανελέητης αντιπαράθεσης και ανταγωνισμών. Δεν μοιάζει να ανησυχεί ο τέως υπουργός μήπως έτσι κλείνει το μάτι στα αποικιοκρατικά αντανακλα­στικά ορισμένων εκ των συνομιλητών του, παλαιόθεν συνηθισμένων στο να αναλαμβάνουν αυ­τόκλητα το καθήκον «εκπολι­τισμού» των εκάστοτε «εξωτικών λαών». Δεν μοιάζει ούτε καν να ανησυχεί για το αν ο αρχικός του συλλογισμός έχει βάση: δηλαδή για το αν το σύνθετο φαινόμενο της φοροδιαφυγής στην Ελλάδα έχει μία και μόνη αιτία και το ότι αυτή είναι η «ανωριμότητα» του πληθυσμού ως προς την κατα­νόηση της σχέσης των φόρων με τις κρατικές δαπάνες. Μια άλλη εξή­γηση, π.χ., αυτή που ξεκινά από το πλεόνασμα (και όχι το έλλειμμα) κατανόησης της σχέσης κρατι­κών και κομματικών δαπα­νών θα μπορούσε κι αυτή να διεκδικήσει ένα μερίδιο στην ανάλυση του ίδιου προβλήματος, δεν θα προσφερόταν, όμως, τόσο εύκολα για προσεγγίσεις εξελικτιστικού ηθι­κισμού.

Ο λόγος, για τον οποίον κάνουμε αναφορά στην συγκεκριμένη δήλωση Χαρδούβελη, είναι διότι στην πραγματικότητα αντιπροσωπεύει ένα μόνο παράδειγμα ενός ευρύτερου φαινομένου. Με την εν λόγω δήλωση ο τέως υπουργός δεν κάνει κάτι διαφορετικό από αυτό που έκανε π.χ. στο αλήστου μνήμης γράμμα του προς την καγκελάριο Μέρκελ ο Θ. Τζήμερος. Εκθέτει, δηλαδή, ανοιχτά ό,τι θεω­ρεί ως κακώς κείμενα της δικής του χώρας στους εκπροσώπους ξένων χωρών, με τους οποίους προφανώς πιστεύει πως οι πολίτες της χώρας του έχουν απλώς σχέση «καλύτερης» ή «χειρότερης», λιγότερο ή περισσότερο εξελιγμένης νοοτροπίας. Νιώθει ότι η χώρα του είναι απλώς μια «Γερμανία χωρίς κράτος» και ότι απευθύνεται σε μια «Ελ­λάδα με κράτος», σε συνομιλητές που φιλτράρουν με τον ίδιο ακριβώς τρόπο όσα τους λένε και τα αξιολογούν με βάση τους ίδιους κώδικες αντίληψης και κατανόησης. Η ίδια τάση απλουστευτικού εξελικτισμού, ανάμεικτη με μια μάλλον όχι και τόσο εξελιγμένη αντίληψη περί διεθνών σχέσεων, κυ­ριαρχεί και σε όλες τις συναφείς απόψεις, όπως π.χ. αυτής του «να μας ανα­λάβουν οι εταίροι μας, όπως μια κυβέρνηση αναλαμβάνει μια προβληματική επαρχία της χώρας», η οποία εκφράζεται συ­χνά από εκπροσώπους του ίδιου ευρύτερου ιδεολογικού χώρου.

Το ενδεχόμενο, ωστόσο, ότι οι διαφορές με άλλες χώρες, άλλους λαούς και πολιτισμούς δεν είναι αποκλειστικά διαφορές εξελικτικών σταδίων ενισχύεται και από την διαφορετική πρόσληψη του ίδιου του εξελικτισμού ως ευρύτερης θεωρίας. Αν, δηλαδή, σε χώρες του δυτικού κόσμου ο εξελι­κτισμός της βικτωριανής ανθρωπολογίας διαμορφώθηκε μέσα στο ιστορικό πλαίσιο της αποικιο­κρατίας, καταλήγοντας να την υπηρετήσει, εντός των νεοελληνικών συμφραζομένων η ίδια θεωρη­τική αφετηρία μοιάζει συχνά να προσλαμβάνεται ως «επιφαινόμενο» ενός διαφορετικού μηχανι­σμού. Αυτός δεν είναι άλλος από την παραδοσιακή ανθρωπολογία της σύγκρουσης και της βε­ντέτας. Με αφορμή και την τρέχουσα κρίση, είναι γεγονός ότι τα κρούσματα συγκρουσιακής αντί­ληψης διαφόρων πτυχών των σχέσεων Ελλάδας και Ευρώπης αυξήθηκαν αισθητά. Παράλληλα, εί­ναι ιδιαίτερα ενδιαφέρον ότι οι φορείς των αντιλήψεων αυτών δεν προέρχονται μόνο από το αντι­μνημονιακό ή αντιευρωπαϊκό κομμάτι του πολιτικού φάσματος, αλλά και από το φιλοευρωπαϊκό. Οι ήδη αναφερθείσες περιπτώσεις Χαρδούβελη και Τζήμερου δεν είναι οι μοναδικές, όπου ο ευρω­παϊσμός εμφανίζεται με την μορφή επιθετικού και συγκρουσιακού εξελικτισμού. Χαρακτηριστικοί υπήρξαν π.χ. και οι γηπεδισμοί στελέχους του Ποταμιού κατά την επίσκεψη Νταϊσελμπλουμ προ καιρού, ενώ τα απλουστευτικά και συγκρουσιακά δίπολα άσπρου-μαύρου (π.χ. «Διαφωτισμός» και «βαλ­κανική Ανατολή», «ορθολογισμός» ή «κοινή λογική» και «ανορθολογικότητα») έχουν γίνει σχεδόν κοινός τόπος σε πολλές σχετικές συζητήσεις. Ιδιαίτερο προβληματισμό προκαλούν και οι περι­πτώσεις, όπου επιστημολογικά και ιστορικά παρωχημένες αντιλήψεις περί «ορθολογικότητας» και «Διαφωτι­σμού» επιστρατεύονται ακόμη και από ορισμένους νέους Έλληνες επιστήμονες του εξω­τερικού, προκειμένου να υποστηριχθούν επιστημονιστικές, συγκρουσιακά ελιτιστικές και καθόλα βικτωριανές οπτικές εις βάρος ενός ολόκληρου λαού. Με αυτό τον τρόπο, ο εξελικτισμός μοιάζει να προστί­θεται στην λί­στα εκεί­νη των δυτικής προελεύσεως θεωριών και ιδεολογημάτων (π.χ. μαρ­ξιστική πάλη των τάξε­ων, φασι­σμός, ναζισμός), που ενίοτε μοιάζουν να προσλαμβάνονται στην Ελ­λάδα ως το ενδεδειγ­μένο «εποικο­δόμημα» για την στέγαση και εκτόνωση της προϋπάρχουσας, πα­ραδοσιακής ανθρω­πολογίας της σύγκρου­σης και της βεντέτας.

Η άποψη ότι ο ευρωπαϊσμός αυτού του τύπου συνιστά όχι ενεργό δράση (agency) για την αλλαγή της κοινωνίας, αλλά, αντιθέτως, στοιχείο της παραδοσιακής δομής ενισχύεται και από άλλα σημεία διασύνδεσης με την ανθρωπολογία του εν Ελλάδι μη αστικού χώρου. Ο ίδιος απλουστευτικός εξελι­κτισμός, για παράδειγμα, θα μπορούσε να θεωρηθεί ότι αντανακλά και τον άξονα κομφορμιστικού ανταγωνισμού της παραδοσιακής κοινωνίας. Μοιάζει, δηλαδή, να προδίδει την τάση να ερμηνευτεί ο κόσμος με βάση το ποιος είναι πιο μπροστά ή πιο πίσω πάνω στην ίδια, μία και μοναδική «γραμ­μή». Όπως π.χ. στην παραδοσιακή κοινωνία τα κριτήρια είναι ξεκάθαρα για το ποιος είναι «πιο μπροστά» στη ζωή του (συνήθως αυτός που έχει ήδη κάνει οικογένεια και παιδιά), έτσι και η σχέση Ελλάδας και Ευρώπης γίνεται συχνά αντιληπτή με τους όρους μιας απλουστευτικής και μονο­διάστατης γραμμής προόδου ή εξέλιξης. Ένα άλλο σημείο που παραπέμπει επίσης σε δομή και όχι σε δράση είναι το πλήθος των συζητήσεων, στις οποίες αρκετοί εκπρόσωποι της ευρω­παϊκής οπτι­κής και προοπτικής διαφω­νούν μεν κάθετα με τους εκάστοτε αντιπάλους τους, ακολου­θούν όμως με χαρακτηριστικό τρόπο το ίδιο ακριβώς πρότυπο διαχείρισης της διαφωνίας με αυ­τούς. Διότι αν και θιασώτες της «κοινής λογικής», του Διαφωτισμού και του πολιτισμού, στην πράξη εμπλέκο­νται πολύ συχνά σε γηπεδικού τύπου αντιπαραθέσεις, άγριους λεκτικούς διαξιφι­σμούς και λοιπές, θορυ­βώδεις συ­γκρουσιακές συμπεριφορές, οι οποίες δεν συνάδουν ακριβώς με τις ανωτέρω αρχές. Για παράδειγ­μα, δημόσιες συγκρουσιακές δηλώσεις, όπως η πρόσφατη του Στ. Θεοδωράκη ότι «αν ήμασταν ΣΥΡΙΖΑ, θα κάναμε κατάληψη», μας παραπέμπουν πιο πολύ σε παραδοσιακά ανθρωπο­λογικά χαρακτη­ριστικά της ιδιαίτερης πατρίδας του εν λόγω πολιτικού (όπως και σε αυτά πολλών άλλων ιδιαίτερων πατρίδων) παρά στην ευρωπαϊκή προο­πτική της χώρας.

Υπό το ίδιο πρίσμα μπορεί κανείς να προσεγγίσει και ένα άλλο ενδια­φέρον στοιχείο, αυτό του κατακερματισμού. Τα τελευταία χρόνια, δηλαδή, ο λεγόμενος κεντρώος μεταρρυθμιστικός χώρος χαρακτηρίστηκε από έναν έντονο κατακερματισμό σε αρκετά επιμέρους κόμματα και κομμα­τίδια (π.χ. Δράση, Φιλελεύθερη Συμμαχία, Δημιουργία Ξανά, Ποτάμι, κλπ.). Το φαινόμενο αυτό, ωστόσο, εμφανίζεται αυτούσιο στην χώρα μας και σε άλλες πολιτικές-ιδεολογικές πτέρυγες, με χα­ρακτηριστικό και διαχρονικό το παράδειγμα των δύο ΚΚΕ Μ-Λ, αλλά και αυτό της πολυδιάσπασης του εθνικιστικού, του «αρχαιολατρικού», αλλά και άλλων ανάλογων χώρων. Το στοιχείο αυτό μοιάζει να μαρτυρεί ότι, αν και ζηλωτικός εκφραστής του μεταρρυθμιστικού εξευρω­παϊσμού, των ώριμων συγκλίσεων και συναινέσεων, ο φιλοευρωπαϊκός χώρος στην Ελλάδα εμφα­νίζει μάλλον και ο ίδιος παραδοσια­κά ελληνικά χαρακτηριστικά, από αυτά που τόσο αρέσκεται συ­χνά να περιφρο­νεί. Στα τελευταία ανήκει σίγουρα και ο φατριασμός, καθώς ο τρόπος που ορισμένοι τουλάχιστον εκ των εκπροσώπων του εν λόγω χώρου αλληλοπροωθούνται ή…αλληλοπαραπέμπο­νται προκει­μένου να αποκτήσουν βήμα σε εφημερίδες, έντυπα και ιστοσελίδες, δεν διαφέρει σε τίποτα με ό,τι λαμβάνει χώρα και εντός άλλων πο­λιτικών και ιδεολογικών κύκλων.

Περαιτέρω, στο πλαίσιο της ίδιας αυτής ρητορικής του (εξ)ευρωπαϊσμού μοιάζει συχνά να χάνε­ται ακόμα και η αίσθηση της ειδίκευσης, κάτι τουλάχιστον περίεργο αν το ζητούμενο είναι η σύ­γκλιση με χώρες που χαρακτηρίζονται από υψηλό βαθμό εξειδίκευσης των επιστημών και οικονο­μιών τους. Ήδη σε προηγούμενο κείμενο εξετάσαμε το φαινόμενο της αντιστρόφως ανάλογης σχέσης ανάμεσα στην γνώση των κοινωνιών της κεντρικής Ευρώπης και την επιθυμία πλήρους συ­νταύτισης μαζί τους. Θα μπορούσε εδώ να σημειώσει κανείς ως ένα επιπλέον πι­κρό παράδειγμα την επωδό για τον κίνδυνο «εθνικής μοναξιάς». Έναν κίνδυνο που καταλήγει συ­χνά να επισείεται σε σχέση με την προοπτική να σταματήσει η συμπόρευση της Ελλάδας με χώρες, μια πιο ειδική και βαθιά γνώση των οποίων θα συνηγορούσε ότι αποτελούν συνώνυμο της μοναξιάς (π.χ. Γερ­μανία). Με αυτό τον τρόπο, όπως κάθε συγκρουσιακή υπερβολή, μια τέτοια άποψη κατα­λήγει να οξύνει εντάσεις αντί να δημιουργεί συγκλίσεις για ό,τι ίσως σε μια δεδομένη στιγμή απο­τελεί ανα­γκαίο κακό. Εκτός αυτού, αρκετές φορές τα τελευταία χρόνια παρατηρεί κανείς εκπρο­σώπους του ίδιου ιδεολογικού φάσματος να επιδίδονται με ιδιαίτερη ενάργεια, έως και έπαρση, σε αναλύσεις που εμπεριέχουν όρους σχετικούς με την κοινωνία, την ιστορία και τον πολιτισμό, για τους οποίους δεν έχουν καμία επιστημονική ειδίκευση. Σε αυτό το πλαίσιο είναι που συνήθως απαντούν διάφορες ευ­φάνταστες και έωλες ιστορικές συγκρίσεις (π.χ. της εξόδου από το ευρώ με την μικρασιατική κατα­στροφή) ή βαρύγδουπες αποφάνσεις για την πολιτισμική διαφορά μετα­ξύ Ελλήνων και «Ευρωπαί­ων» (ή «Δυτικών»), χωρίς να γίνεται ιδιαίτερη προσπάθεια αναστοχα­σμού για την ευθύς εξαρχής βασιμότητα μιας τέτοιας ομαδοποίησης-αντίστιξης. Μοιάζει να πρυτα­νεύει και εδώ η ανάγκη για κατά μέτωπον σύγκρουση με την άλλη πλευρά και να μην ανα­δεικνύεται ο σύνθετος χαρακτήρας των φαινομένων, ώστε να δημιουργηθούν προϋποθέσεις μιας πιο με­τριοπαθούς και συναινετικής στάσης.

Η περίπτωση Χαρδούβελη, τέλος, με την οποία ξεκινήσαμε αυτό το κείμενο, είναι μία από εκεί­νες που λόγω και συγκεκριμένων ονοματολογικών παραμέτρων υποβάλλουν την υποψία ότι κάποιες φορές στην προβληματική του (εξ)ευρωπαϊσμού εμφιλοχωρούν ίσως και μηχανισμοί ή σύνδρομα εθνικής ταυτοποίησης. Όπως, δηλαδή, άλλοτε αρχικώς μη ελληνόφωνες, π.χ. αρβανι­τόφωνες ή βλαχόφωνες, ομάδες ενσωματώνονταν στο σώμα της νεοελληνικής γλωσσικής και εθνι­κής ταυτότητας, συχνά υπερθεματίζοντας ως προς την ελληνικότητά τους, έτσι και εκφάνσεις ακραίου και επιθετικού ευρωπαϊσμού μοιάζουν να αναπαράγουν έναν παρόμοιο μηχανισμό. Στην περίπτωση αυτή, οι μεγάλες πολιτιστικές διαφορές που υπάρχουν εντός της «Δύσης» (π.χ. η μακρο­χρόνια και ποικιλότροπη αντιπαράθεση της γερμανόφωνης ζώνης με τις δυτικότερες πολιτισμικές σφαίρες της ηπείρου) υποβαθμίζονται με τον ίδιο τρόπο που υποβαθμίστηκαν κάποτε (και ακόμα υποβαθμίζονται) οι μεγάλες κοινωνικοανθρωπολογικές και λοιπές διαφοροποιήσεις εντός του νεο­ελληνικού κράτους. Και αυτό διότι η ανάγκη για την εκάστοτε εθνική ταυτοποίηση μπορεί να φθάσει στα επίπεδα του «φετίχ» και του «πάση θυσία», να γίνει, δηλαδή, πολύ πιο ισχυρή από την διάθεση για μια πιο κριτική και μετριοπαθή προσέγγιση.

Αν σε όσα αναφέρθηκαν ως τώρα υπάρχει κάποια βάση, το συμπέρασμα είναι ότι ένα τουλάχι­στον μέρος του ευρύτερου φιλοευρωπαϊκού, φιλομεταρρυθμιστικού χώρου στην Ελλάδα συνιστά δυστυχώς μέρος του προβλήματος της χώρας και όχι μέρος της λύσης του. Με άλλα λόγια, αποτελεί συστατικό μέρος της παραδοσιακής δομής και όχι φορέα ενεργού δράσεως για την αλλαγή της. Και αυτό διότι η δράση δεν μπορεί παρά να έχει την μορφή σοβαρών μεταρρυθμίσεων και σοβαρές με­ταρρυθμίσεις δεν μπορούν πρακτικά να γίνουν χωρίς συγκλίσεις, χωρίς κάποιες έστω θέσεις να κερδίσουν ευρύτερη αποδοχή. Οι συγκλίσεις με την σειρά τους προϋποθέτουν όχι μόνο προσεγγί­σεις ανοιχτές στην άλλη άποψη, αλλά και συνθήκες αμοιβαίου σεβασμού και μετριοπάθειας. Αν π.χ. στον λαϊκισμό απαντά κανείς με ελιτισμό, αν στο «τίποτα» απαντά με το «όλα», αν στο «μαύ­ρο» απαντά διαρκώς με το «άσπρο», τότε συντηρεί μια ατμόσφαιρα αενάως ανατροφοδοτούμενης βεντέτας. Διαιωνίζει μια κατάσταση, όπου στην καλύτερη περίπτωση η γνωστή φράση του Βολταί­ρου φτάνει να ισχύει παραφρασμένη ως «συμφωνώ με πολλά από όσα λες, δεν πρόκειται, όμως, ποτέ να συνταχθώ μαζί σου λόγω του τρόπου, με τον οποίον τα λες». Για αυτόν ακριβώς τον λόγο ένα από τα μεγαλύτερα προβλήματα της χώρας αυτή την στιγμή είναι ότι ο πολιτικός εκείνος χώρος, που επιθυμεί να εκφράσει περισσότερο από κάθε άλλον την προοπτική με­ταρρύθμισής της, αποδεικνύεται ως τώρα πολύ κατώτερος των περιστάσεων.

Αξίζει να κλεί­σουμε τις σκέψεις αυτές με ένα πολύ χαρακτηριστικό παράδειγμα. Τον τελευταίο καιρό δύο αρθρο­γράφοι, ο Α. Λακασάς στην Καθημερινή, δηλαδή σε μια φιλοευρωπαϊκή και φιλο­μνημονιακή εφη­μερίδα, και ο Κ. Γαβρόγλου στην Αυγή, δηλαδή σε μια κατεξοχήν αντιμνημονιακή εφημερίδα, ανέδειξαν και οι δύο το ζήτημα εκείνο που λίγο καιρό πριν είχαμε θίξει κι εμείς από αυτή την θέση: την πολυ­θεσία στην ελληνική ανώτατη εκπαίδευση και ειδικότερα την περίπτωση του Ελληνικού Ανοιχτού Πανεπιστημίου. Οι παρατηρήσεις και προτάσεις τους στο θέμα αυτό είναι ουσιαστικά ταυτόσημες. Πρόκειται για ένα παράδειγμα σύγκλισης σε μια πολύ σημαντική μεταρ­ρύθμιση, η οποία θα δώσει αμέσως εργασία σε εκατοντάδες νέους επιστήμονες. Ποια είναι ως τώρα η στάση στο θέμα αυτό των πολιτικών χώρων που οι δύο αυτές εφημερίδες εκφράζουν; Ποια στάση τηρεί ιδίως η φιλοευ­ρωπαϊκή και φιλομεταρρυθμιστική παράταξη; Θα ενθαρρυνθούν τέτοιου εί­δους συναινέσεις ή θα κυριαρχήσει και πάλι η μοναδική πραγματική και βαθιά «συναί­νεση», αυτή που αφορά την συντήρηση της υπάρχουσας δομής; Είναι ίσως οι απαντήσεις σε ερωτήματα όπως αυτά που θα κρίνουν κατά πόσον τελικά επιθυμούμε (εξ)ευρωπαϊσμό μόνο ως παραδοσιακή δομή ή και ως πραγματικά προοδευτική δράση.

  1. npo
    Μαΐου 26, 2016 στο 00:27

    Πως σε νοιώθω..

    Το εαυτό μου δεν νοιώθω γιατί με συλλαμβάνω να είμαι ταυτόχρονα αντι-ευρωπαϊστής αλλά και αντι-αντιευρωπαϊστής.🙂

    Συνέχισε φίλε μου, και ελπίζω να δημιουργηθεί ένας πυρήνας ανθρώπων χωρίς αυτό το χαζό κόμπλεξ κατωτερότητας ή ανωτερότητας και να ανθίσει και να απλωθεί.

  2. Μαΐου 26, 2016 στο 18:35

    Στην Ελλάδα είναι συχνό, αλλά και εποικοδομητικό να αισθάνεται κανείς ότι βρίσκεται απέναντι και στις δύο εκάστοτε αντιμαχόμενες παρατάξεις. Το δύσκολο είναι πάντα η ένταξη κάπου και η συμπαράταξη, αλλά όσο πιο δύσκολο είναι αυτό, τόσο το καλύτερο…

  1. No trackbacks yet.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: