Αρχική > «Πόθεν και πότε οι Έλληνες;» > «Πόθεν και πότε οι Έλληνες;» Παρουσίαση στην Κύπρο

«Πόθεν και πότε οι Έλληνες;» Παρουσίαση στην Κύπρο

Φεβρουαρίου 20, 2015 Σχολιάστε Go to comments
Maa-Palaeokastro

Μάα-Παλαιόκαστρο

Στις αρχές του 12ου αιώνα π.Χ., σε μια απομονωμένη χερσόνησο της δυτικής Κύπρου που είναι σήμερα γνωστή ως Μάα-Παλαιόκαστρο, έκανε την εμφάνισή της μια πιθανότατα νεοφερμένη στο νησί ομάδα ανθρώπων. Σε αυτή την όχι ιδιαίτερα κατάλληλη περιοχή για εγκατάσταση, η ομάδα αυτή των επηλύδων εγκαθίδρυσε έναν οικισμό που επρόκειτο να κατοικηθεί για περίπου 50 χρόνια. Κάποια στοιχεία του οικισμού αυτού είναι για εμάς σήμερα ιδιαίτερα ενδιαφέροντα: τείχη «κυ­κλώπειου» τύπου, κεντρικές εστίες στα οικήματα, μυκηναϊκή κεραμεική του πρώιμου 12ου αιώνα π.Χ., επίσης μυκηναϊκού τύπου περόνες, ακόμη και ένα άλλο είδος κεραμεικής (χειροποίητη στιλ­βωτή ή «βαρβαρική») που από τα τέλη του 13ου αιώνα π.Χ. εμφανίζεται σε πολλές θέσεις της ηπει­ρωτικής Ελλάδας και έχει ξενική (μάλλον ιταλική) προέλευση. Αν και από τον υλικό του πολιτισμό δεν λείπουν και αρκετά τοπικά κυπριακά στοιχεία, ο οικισμός στην χερσόνησο Μάα-Παλαιόκαστρο θεωρείται ένα από τα πρώτα «προγεφυρώματα» του ελληνικού ή αχαϊκού αποικισμού της Κύπρου. Και είναι σίγουρα μια ενδιαφέρουσα λεπτομέρεια της ιστορίας ότι οι πρώτοι αυτοί ελληνόφωνοι άποικοι στην Κύπρο ταυτοποιούνται, μεταξύ άλλων, και μέσω των ξένων που κατοικούσαν στις κοινωνίες τους (των φορέων της χειροποίητης στιλβωτής κεραμεικής) οι οποίοι, όπως φαίνεται, τους συνόδευσαν στην νέα τους πατρίδα.

Οι επαφές ανάμεσα στον κόσμο του Αιγαίου και την Κύπρο χρονολογούνται, φυσικά, σε χρόνους πολύ προγενέστερους από τον πρώιμο 12ο αιώνα π.Χ. Εντούτοις, μόνον από την περίοδο αυτή και εφεξής υπάρχουν αρχαιολογικά στοιχεία που να συνηγορούν στην ύπαρξη όχι απλά εμπορικών και λοιπών πολιτιστικών επαφών, αλλά στην έναρξη της διαδικασίας εκείνης που οδήγησε στον στα­διακό εξελληνισμό της Κύπρου. Και αυτό διότι σαν αποτέλεσμα της κατάρρευσης του μυκηναϊκού ανακτορικού συστήματος στην Ελλάδα περί το 1200 π.Χ., ομάδες φορέων του ελληνόφωνου μυκη­ναϊκού πολιτισμού άρχισαν να καταφθάνουν στην Κύπρο, αυτή την φορά με προϋποθέσεις και προ­θέσεις πιο μόνιμης εγκατάστασης. Η μυθολογική παράδοση διέσωσε τον απόηχο της διαδικασίας αυτής στις ιστορίες ηρώων του Τρωικού Πολέμου, όπως π.χ. του Τεύκρου, αδερφού του Τελα­μώνιου Αίαντα, και ιδρυτή της κυπριακής Σαλαμίνας, και του Αγαπήνορα, βασιλιά της Αρκαδίας και ιδρυτή της Πάφου. Στα τέλη του 11ου αιώνα π.Χ. χρονολογείται η αρχαιότερη ως τώρα γνωστή μαρτυρία της ελληνικής γλώσσας στην Κύπρο, που είναι η λεγόμενη επιγραφή του Οφέλτα. Συνίσταται σε ένα και μόνο ελληνικό όνομα, γραμμένο στην γενική πτώση και σε ένα σύστημα γραφής διαφορετικό από αυτά, με τα οποία έχουμε συνηθίσει ως επί το πλείστον να βλέπουμε καταγραμ­μένη την ελληνική γλώσσα (πιθανότατα μεταβατικό στάδιο ανάμεσα στην κυπρο-μινωική γραφή και στο μεταγενέστερο κυπριακό συλλαβάριο). Το όνομα του Οφέλτα χαράχθηκε πάνω σε έναν οβελό που βρέθηκε σε έναν τάφο στην Παλαίπαφο για να δηλώσει την κυριότητά του. Ως ένα από τα πιο χαρακτηριστικά παραδείγματα «ακούσιας μαρτυρίας» στην ιστορία, ο αγνώστων λοιπών στοιχείων Οφέλτας σίγουρα δεν φανταζόταν ότι εκτός από το ιδιοκτησιακό του δικαίωμα επί του οβελού θα γνωστοποιούσε στους μελλοντικούς ερευνητές και το πιο ύστερο δυνατό χρονικό σημείο (terminus ante quem), στο οποίο μπορεί πιθανότατα να τοποθετηθεί η άφιξη της ελληνικής γλώσ­σας στην Κύπρο. Μιας γλώσσας, την οποία εκείνη την εποχή επίσης λίγοι θα φαντάζονταν ότι θα μπορούσε να εδραιώσει την παρουσία της σε ένα νησί της ανατολικής Μεσογείου, το οποίο κατά την Ύστερη Εποχή του Χαλκού (β΄ ήμισυ της 2ης χιλιετίας π.Χ.) υπήρξε προσανατολισμένο περισ­σότερο προς την κατεύθυνση της Μέσης Ανατολής και της Αιγύπτου. Κι όμως, δεν ήταν ούτε η αρ­χαία αιγυπτιακή της πανίσχυρης αυτοκρατορίας των Φαραώ ούτε κάποια από τις γλώσσες της συ­ροπαλαιστινιακής ακτής, αλλά μια γλώσσα που ήρθε από την Δύση, εκείνη που επρόκειτο να σφρα­γίσει την μετέπειτα ιστορία της Κύπρου.

Σαν αποτέλεσμα των ανωτέρω στοιχείων, στην περίπτωση της Κύπρου το «πόθεν και πότε» της ελληνικής γλώσσας είναι σε σημαντικό βαθμό γνωστό και σίγουρα πιο ξεκάθαρο απ΄ ό,τι στην πε­ρίπτωση της ίδιας της Ελλάδας. Σε ό,τι αφορά την τελευταία, η «άφιξη» της ελληνικής γλώσσας σε αυτήν έγινε για πολύ καιρό αντιληπτή στην έρευνα με όρους παρόμοιους με την πρώτη της εμφάνι­ση στην Κύπρο: ως το αποτέλεσμα της μεταναστευτικής «έλευσης των Ελλήνων», δηλαδή της άφι­ξης στην Ελλάδα νέων πληθυσμιακών ομάδων με γλωσσικά (ή και εθνικά) ήδη διαμορφωμένα χα­ρακτηριστικά. Είναι, όμως, τα πράγματα έτσι; Ή μήπως στην περίπτωση της Ελλάδας τα πράγματα υπήρξαν πιο σύνθετα;

Το πρόγραμμα «Σπουδές στον Ελληνικό Πολιτισμό» του Ανοιχτού Πανεπιστημίου Κύπρου και οι Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης διοργανώνουν την Παρασκευή 20 Φεβρουαρίου 2015 παρουσία­ση του βιβλίου του γράφοντος στην Λευκωσία (Πολιτιστικό Ίδρυμα της Τράπεζας Κύ­πρου, Φανερωμένης 86-90, ώρα 19:30). Στο πλαίσιο της παρουσίασης ο Ακαδημαϊκός Υπεύθυνος του προγράμματος «Σπουδές στον Ελληνικό Πολιτισμό», Επίκουρος Καθηγητής κ. Γ. Δεληγιαν­νάκης, και ο γράφων θα έχουν την ευκαιρία να αναφερθούν στις βασικές πτυχές της διεθνούς διεπιστημονικής αναζήτησης των απαρχών του ελληνικού πολιτισμού. Η βιβλιοπαρουσίαση αυτή έχει και ένα σημαντικό στοιχείο πρωτοτυπίας. Αξιοποιώντας την τεχνολογία τηλεδιάσκεψης του προ­γράμματος «Σπουδές στον Ελληνικό Πολιτισμό», θα δοθεί η δυνατότητα ζωντανής τηλε-συμμετοχής του κοινού από τον υπολογιστή. Η συμμετοχή δεν θα συνίσταται μόνο στην παρακολούθηση της εκδήλωσης, αλλά και στην δυνατότητα υποβολής ερωτημάτων τόσο γραπτά (στο ειδικό πα­ράθυρο chat της πλατφόρμας τηλεδιάσκεψης) όσο και προφορικά (κάνοντας χρήση του μικρο­φώνου της πλατφόρμας με παράλληλη χρήση ακουστικών). Σαν αποτέλεσμα, κάθε ενδιαφερόμενος για την εκδήλωση θα μπορεί να συμμετάσχει ενεργά σε αυτήν, ανεξάρτητα από το αν βρίσκεται στην Κύπρο, στην Ελλάδα ή στο εξωτερικό. Με αυτό τον τρόπο θα πάρει ταυτόχρονα και μια γεύ­ση από την ίδια την εκπαιδευτική διαδικασία στο Ανοιχτό Πανεπιστήμιο Κύπρου, όπου η τεχνολο­γική πρόοδος της εξ αποστάσεως εκπαίδευσης καταργεί τα γεωγραφικά σύνορα. Από αυτή την θέση ο γράφων θα ήθελε να εκφράσει τις θερμότερες ευχαριστίες του στο πρόγραμμα «Σπουδές στον Ελ­ληνικό Πολιτισμό» του Ανοιχτού Πανεπιστημίου Κύπρου, στο οποίο έχει και την τιμή να εργάζεται, για το ενδιαφέρον για το βιβλίο και την πρωτοβουλία της εκδήλωσης στην Κύπρο. Για την ζωντανή τηλε-συμμετοχή στην εκδήλωση μπορεί κανείς να ακολουθήσει τον παρακάτω διαδικτυακό σύνδε­σμο:

http://eclass-live2.ouc.ac.cy:80/join_meeting.html?meetingId=1431485

  1. Δεν υπάρχουν σχόλια.
  1. No trackbacks yet.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: