Αρχική > «Πόθεν και πότε οι Έλληνες;» > «Πόθεν και πότε οι Έλληνες;» – Παρουσιάσεις στο diastixo.gr

«Πόθεν και πότε οι Έλληνες;» – Παρουσιάσεις στο diastixo.gr

Το diastixo.gr, το ηλεκτρονικό περιοδικό για το βιβλίο και τον πολιτισμό, παρουσίασε τον τελευταίο καιρό σε δύο διαφορετικές στήλες του το βιβλίο του γράφοντος. Στην στήλη Κριτικές δημοσιεύεται βιβλιοκρισία της Α. Δανιήλ, ενώ στην στήλη Σε α’ πρόσωπο, όπου οι συγγραφείς καλούνται να μιλήσουν οι ίδιοι για το έργο τους και τα ποικίλα ερεθίσματα που οδήγησαν σε αυτό, δημοσιεύεται το αντίστοιχο κείμενο του γράφοντος. Ευχαριστώντας θερμά τους συντελεστές του περιοδικού για το ενδιαφέρον τους για το βιβλίο και για την φιλοξενία του στις στήλες του, αναπαράγουμε εδώ τα δύο αυτά κείμενα.

Diastixo

ΒΙΒΛΙΟΚΡΙΣΙΑ ΤΗΣ Α. ΔΑΝΙΗΛ:

Ο τίτλος του ογκώδους και λίαν ενδιαφέροντος βιβλίου του Θεόδωρου Γιαννόπουλου, «Πόθεν και Πότε οι Έλληνες;», μαζί με τον συνοδευτικό και εκτεταμένο παράτιτλό του, είναι σαφέστατος. Παράλληλα, είναι εξίσου σαγηνευτικός, προκλητικός και ανοίγει την όρεξη σε μια ποικιλία αναγνωστών, οι οποίοι ένθεν και ένθεν της επιστήμης και του χάσματος που χωρίζει πολλούς από αυτήν, θυμούνται τη σπουδαία καταγωγή τους, όποτε και όπου τους συμφέρει, παραγνωρίζοντάς την, όταν τούτο απαιτεί σκέψη και κόπο.

Το βιβλίο περιέχει διασαφηνιστικό πρόλογο του επιμελητή και του συγγραφέα, ενημερωτική εισαγωγή για την υπεύθυνη πληροφόρηση, την Ιστορία και την προϊστορία, και ακολουθούν οχτώ κεφάλαια, στα οποία εκτίθενται τα θέματα: 1.«»Πόθεν και Πότε οι Έλληνες;» Θεωρητική ανάλυση και ανασκευή του ερωτήματος», 2.«Μια γλώσσα και ένας τόπος. Η γλωσσολογική και αρχαιολογική αφετηρία», 3.«Οι φιλολογικές έρευνες και οι αρχαιότερες καταγραφές της ελληνικής γλώσσας», 4.«Η περίοδος των κάθετων λακκοειδών τάφων», 5.«Οι πολιτιστικές μεταβολές στον ελλαδικό χώρο κατά την ύστερη 3η χιλιετία π.Χ. – Το φαινόμενο Cetina», 6.«Η »σκοτεινή» 4η χιλιετία π.Χ.», 7.«Εξινδοευρωπαϊσμός – Εκνεολιθισμός; Η θεωρία Γλώσσας-Γεωργίας του Colin Renfrew», 8.«Επιστρέφοντας στην Παλαιολιθική». Ακολουθεί μια Περίληψη στην Αγγλική, Βιβλιογραφία, Κατάλογος εικόνων, Γλωσσάρι ξένων αρχαιολογικών πολιτισμών, Ευρετήριο.

Κι επειδή το να μελετήσει κανείς αυτό το πολύ ενδιαφέρον, ογκώδες βιβλίο απαιτεί και πολύ χρόνο, επιστημονικό ενδιαφέρον και επιστημονική κατάρτιση, θα σταθούμε στον πρόλογο και στην εισαγωγή, από την οποία μπορούμε να αντλήσουμε υλικό για την παρούσα περίσταση.

Στον πρόλογο του επιμελητή Άγγελου Χανιώτη, διαβάζουμε τα εξής διασαφηνιστικά: Η ταυτότητα ενός λαού προσδιορίζεται από την έρευνα της απώτατης καταγωγής του και της γλώσσας του… Το ερώτημα των καταβολών «πόθεν και πότε» παραμένει δημοφιλές και επίκαιρο. Η ταυτότητα των Ελλήνων απασχόλησε την αρχαιολογική γλωσσική έρευνα ως επιστημονικό ερώτημα και λιγότερο ως πατριωτική αποστολή…

Στον πρόλογο του συγγραφέα βρίσκουμε τους στόχους του βιβλίου: Πρώτος στόχος, η διερεύνηση του κυρίως θέματος, των απαρχών του ελληνικού πολιτισμού, διερεύνηση που αφορά «την προέλευση όχι μόνο των Ελλήνων, δηλαδή της ελληνικής γλώσσας… αλλά και των άλλων κύριων γλωσσικών οικογενειών του κόσμου». Δεύτερος στόχος, η συστηματική επισκόπηση ορισμένων δεδομένων της προϊστορίας του Αιγαίου. Τρίτος, ο διάλογος με τη δυσμενή περιρρέουσα ατμόσφαιρα.

Ο συγγραφέας προβαίνει στην οριοθέτηση της επιστήμης από τη μη επιστήμη, στον ορισμό της χρονικής αφετηρίας του ελληνικού πολιτισμού, σχολιάζει την προσπάθεια της φιλολογικής έρευνας βάσει γλωσσικών και αρχαιολογικών δεδομένων, προβαίνει σε εξέταση άλλων χρονικών περιόδων της προϊστορίας, εν γένει προσπαθεί, με τα όπλα της επιστήμης και όχι της «εθνικής υπερηφάνειας» ή μοναδικότητας του υπερούσιου λαού μας, να βάλει τα πράγματα στη θέση τους, διευκρινίζοντας παραεπιστημονικούς μύθους και άλλα φληναφήματα που κυκλοφορούν κυρίως στο Διαδίκτυο, που νομίζουν πως ανεβάζουν τους πόντους στην κλίμακα των αξιών της ελληνικής καταγωγής και ενισχύουν το φρόνημα σε καιρούς χαλεπούς.

Δείγματος χάριν σταχυολογώ στην τύχη: οι λέξεις θάλασσα, έλαιον, οίνος, δάφνη, θώραξ, ξίφος, λαβύρινθος, ερέβινθος, υάκινθος, άναξ, κίθαρις δεν ετυμολογούνται ελληνικά. Επίσης, με την «αποκρυπτογράφηση της Γραμμικής Β’ καταρρίφτηκε άπαξ διά παντός και μια, αν και μειοψηφική, άποψη περί της ελεύσεως των Ελλήνων… στα τέλη της Μυκηναϊκής εποχής». Η 3η χιλιετία, με την αλματώδη εξέλιξη της ναυσιπλοΐας και των υπερπόντιων επαφών, είναι το ιδανικό πεδίο για ναυτικές περιπλανήσεις και η κατάλληλη ευκαιρία για θρύλους και διηγήσεις που θα μπορούσαν να είναι το «σκηνικό για εκείνο το είδος περιπετειών που περιγράφονται στην Οδύσσεια». Κι ακόμα, «η 3η χιλιετία… είναι η »δημιουργός της Μεσογείου»».

«Η γεωγραφική θέση του οικισμού του Νυδρίου έχει παρομοιαστεί ακριβώς με αυτή της Τροίας… η Τρωάδα και η περιοχή του Ιονίου… τα δύο αυτά κέντρα είναι ενταγμένα σε ένα κοινό και ευρύ δίκτυο πολιτιστικών επαφών». Στη μινωική Κρήτη είχε αρχίσει ο «πρώτος εγγράμματος – μάλλον όμως όχι και ελληνόφωνος, πολιτισμός της Ευρώπης».

Τελειώνοντας με το «Πόθεν και Πότε οι Έλληνες;», ερώτημα πολύ δύσκολο να απαντηθεί μονολεκτικά, ας κρατήσουμε στη μνήμη τη φράση του Βρετανού αρχαιολόγου σερ John Myres, που λέει: «Οι Έλληνες ήταν πάντοτε στη διαδικασία του γίγνεσθαι» και ο συγγραφέας συμβουλεύει να μη ζητάμε το «σημείο μηδέν» όπου οι Έλληνες εισέρχονται στον ελλαδικό χώρο. Κι ακόμα, δεν είναι τόσο το «τι» της επιστήμης, όσο το «πώς», που θα αναδείξει και την αξία του «τι».

Όπως είπαμε, το βιβλίο απαιτεί επιστημονική κατάρτιση και θα είναι χρήσιμο στους επιστήμονες που ασχολούνται με το θέμα και καλό βοήθημα για κάθε ικανό να διεξέλθει τις σελίδες του. Οπωσδήποτε θα πρέπει να βρίσκεται στα ράφια κάθε αξιοπρεπούς, δημόσιας ή ιδιωτική βιβλιοθήκης.

ΣΕ Α’ ΠΡΟΣΩΠΟ:

Η ιστορία αυτού του βιβλίου είναι στην ουσία η ιστορία και η κατάληξη μιας μεγάλης περιπέτειας δέκα ετών. Όλα άρχισαν το 2001, όταν ξεκινώντας τις διδακτορικές μου σπουδές στη Γερμανία βρέθηκα ξαφνικά από την πρώτη τάξη στην έκτη. Ο λόγος ήταν τα μεγάλα γνωστικά κενά στο αντικείμενο της Προϊστορικής Αρχαιολογίας, που μου είχαν κληροδοτήσει διάφορες γνωστές και άλλες λιγότερο γνωστές παθογένειες του ελληνικού εκπαιδευτικού συστήματος. Κατά τη διάρκεια της επίπονης διαδικασίας, όχι μόνο της κάλυψης των κενών αυτών, αλλά κυρίως της πλήρους χαρτογράφησής τους, τέθηκε ένας (τότε μακροπρόθεσμος) στόχος. Να γραφεί κάποια στιγμή ένα βιβλίο που, εκτός των όποιων άλλων σκοπών του, θα είχε και έναν συγκεκριμένο εγχειριδιακό χαρακτήρα. Θα προσπαθούσε, δηλαδή, να προσφέρει ένα βασικό φροντιστήριο Προϊστορικής Αρχαιολογίας στο πλαίσιο μιας όσο το δυνατόν πιο γλαφυρής και εύληπτης αφήγησης. Με άλλα λόγια, ο στόχος ήταν να γραφεί ένα βιβλίο που να είναι αυτό ακριβώς που θα ήθελα να είχα ο ίδιος κάποτε στη διάθεσή μου.

Το τέλος της περιπέτειας των διδακτορικών σπουδών είχε τη γεύση μιας αποτυχημένης επένδυσης. Ναι μεν τα κενά είχαν καλυφθεί, ο βασικός στόχος είχε επιτευχθεί και το διδακτορικό είχε τελειώσει, όμως στα χρόνια που αυτό διήρκεσε, η σπουδή της Αρχαιολογίας εντός του πανεπιστημίου είχε συνοδευτεί από μια ακούσια μεν, πλην όμως εκτεταμένη επιτόπια ανθρωπολογική έρευνα εκτός των τειχών του. Το αποτέλεσμά της ήταν η απόφαση επιστροφής στην Ελλάδα, όπου μέσα στο ζοφερό τοπίο της επαγγελματικής αποκατάστασης οι πολύχρονοι κόποι κινδύνευαν να αποβούν μάταιοι, εκτός κι αν έβρισκε κανείς έναν εναλλακτικό τρόπο εξαργύρωσης και αξιοποίησής τους. Το βιβλίο αυτό ήταν τελικά το μέσον όχι μόνο για να μην πάνε όλα χαμένα, αλλά και για να εκτονωθεί το «εγχειριδιακό» απωθημένο των πρώτων χρόνων των διδακτορικών σπουδών. Το θεμελιώδες ζήτημα της «ελεύσεως των Ελλήνων», δηλαδή της προέλευσης και της χρονικής αφετηρίας του ελληνικού πολιτισμού, ήταν ιδανικό για την εκπλήρωση αυτών των στόχων. Πρόκειται για ένα θέμα, για το οποίο στην ελληνική βιβλιογραφία δεν υπήρχε μια επιστημονική μονογραφία που να προσφέρει στον αναγνώστη μια κατανοητή, νηφάλια και υπεύθυνη επισκόπηση του προβλήματος και της διεθνούς επιστημονικής του διερεύνησης. Η πρόσδεση της προέλευσης του ελληνικού πολιτισμού και της ελληνικής γλώσσας στο ευρύτερο ινδοευρωπαϊκό πρόβλημα προσέφερε μια πρώτης τάξεως δυνατότητα για τον συνδυασμό του εγχειριδιακού με το ερευνητικό. Και τούτο διότι όχι μόνον η όποια απόπειρα λύσης του προβλήματος, αλλά ακόμη και η βασική κατανόησή του απαιτούν έναν ευρύ γεωγραφικό, χρονολογικό, βιβλιογραφικό και διεπιστημονικό ορίζοντα της έρευνας. Προϋποθέτουν την πλήρη επιστράτευση και αξιοποίηση όλων των γνώσεων που διαθέτει κανείς.

Εκτός αυτού, η μεθοδολογική κατάρτιση που αποκτά κανείς εντός της επιστήμης μπορούσε στο πλαίσιο αυτού του βιβλίου να αξιοποιηθεί με έναν ιδιαίτερα εξωστρεφή τρόπο. Και αυτό γιατί η «καταγωγή των Ελλήνων» ανήκει σε εκείνα τα ερευνητικά πεδία, τα οποία στη χώρα μας έχουν περιέλθει προ πολλού στη δικαι­οδοσία κύκλων που κινούνται στην περιφέρεια ή εκτός της επιστή­μης. Ένα πλήθος «ερευ­νών» και «ερευνητών» από τον δαιδα­λώδη χώρο του αρ­χαιογνωστι­κού ψευδεπιστημονικού ερασιτεχνι­σμού έχει νοθεύσει τη σχέση μεταξύ της υπεύθυνης έρευνας και του ευ­ρύτερου κοι­νού, ώστε ακόμη και τα ίδια τα ερευνητικά ερωτήματα να προ­καλούν άσχημους συνειρμούς. Ήταν, επομένως, μια καλή ευκαιρία να επιχειρηθεί η ανασκευή διάφο­ρων δημο­φιλών υπε­ραπλουστεύ­σεων, παρα­νοή­σεων ή εκούσιων διαστρεβλώσεων πολλών ευαίσθητων πτυχών του ευρύτερου θέματος (π.χ. της σχέσης έθνους, γλώσσας και «φυλής») μέσω μιας δοκιμιακού ύφους αντιπαραβολής τους με την υπεύ­θυνη επιστημονική μεθοδολογία.

Κατά συνέπεια, το τρίπτυχο αυτό συγγραφικό εγχείρημα, ερευνητικό, εγχειριδιακό και δοκιμιακό, προέκυψε μέσα από μια πολυετή περιπέτεια έντονων προσωπικών ανησυχιών, ανατροπών, αλλά και της συγκρουσιακής αλληλεπίδρασης δύο πολύ διαφορετικών κόσμων που προσπαθούν μάταια να λειτουργήσουν ως ένας: του γερμανικού και του ελληνικού.

  1. Δεν υπάρχουν σχόλια.
  1. No trackbacks yet.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: