Αρχείο

Archive for Οκτώβριος 2013

ΣΚΑΪ 100,3 – «Γνωρίζοντας την ιστορία μας: Πόθεν και πότε οι Έλληνες;», Εκπομπή 5η (27/10/2013)

Οκτώβριος 27, 2013 Σχολιάστε

Το πρωί της Κυριακής 27 Οκτωβρίου 2013 μεταδόθηκε από το ραδιόφωνο του ΣΚΑΪ 100,3 η πέμπτη και τελευταία εκπομπή της σειράς με τίτλο «Γνωρίζοντας την ιστορία μας: Πόθεν και πότε οι Έλληνες;». Στην αρχή της εκπομπής γίνεται αναφορά στην περίοδο των Καθέτων Λακκοειδών Τάφων (18ος-16ος αιώνας π.Χ.), στην ανασκαφή και στα κτερίσματα του Ταφικού Κύκλου Α των Μυκηνών, καθώς και στον ρόλο του Ερρίκου Σλήμαν. Με αφορμή την σύνδεση και αυτής της περιόδου με το ζήτημα της «έλευσης των Ελλήνων» αναλύονται και πάλι οι λόγοι για τους οποίους η σύνδεση περιόδων της όψιμης προϊστορίας με το ινδοευρωπαϊκό πρόβλημα έχει υπάρξει ιδιαίτερα προβληματική. Στην συνέχεια εξηγείται το γιατί η έρευνα για την προέλευση των ινδοευρωπαϊκών γλωσσών έχει πλέον στρέψει την προσοχή της σε πρωιμότερες περιόδους, περνώντας το κατώφλι ακόμη και της Παλαιολιθικής Εποχής. Ακολουθεί μια σύνοψη των γενικών συμπερασμάτων του βιβλίου του γράφοντος, όπου υπογραμμίζεται η ανάγκη αναλυτικής διάκρισης των διαφορετικών στοιχείων ταυτότητας ενός πληθυσμού (της γλωσσικής, της εθνικής, της ευρύτερης πολιτιστικής, της γενετικής/πληθυσμιακής) στο πλαίσιο της προϊστορικής έρευνας. Τονίζεται ότι η αντίληψη για την «άφιξη» ήδη προκατασκευασμένων λαών σε συγκεκριμένες περιοχές κατά την ύστερη φάση της προϊστορίας πρέπει να δώσει την θέση της στην ιδέα της σταδιακής διαμόρφωσης των πολιτιστικών στοιχείων ως αποτέλεσμα αφενός μεν της σύνδεσης ενός πρώιμου γλωσσικού περιβάλλοντος και ενός τόπου και αφετέρου του μεγάλου χρονικού βάθους της πολιτιστικής εξέλιξης. Στο δεύτερο μέρος της εκπομπής η συζήτηση στρέφεται στην έννοια της γενετικής συνέχειας, στις απόψεις του Γ. Φ. Φαλμεράγιερ τον 19ο αιώνα και στην ανάγκη κατανόησης της διάκρισης ανάμεσα στην φυσική ανθρωπολογία και την πολιτιστική ανθρωπολογία, ιδίως υπό το πρίσμα της επιστημονικής προόδου της βαθύτερης μοριακής δομής του ανθρώπου. Η σειρά των εκπομπών κλείνει με μια συζήτηση για τα προβλήματα της πανεπιστημιακής διδασκαλίας της αρχαιολογίας στην Ελλάδα και με κάποιες σκέψεις για την ανεργία των νέων επιστημόνων και τον σημαντικό αναπτυξιακό ρόλο που θα μπορούσε να διαδραματίσει στην χώρα μας ο πολιτισμός.

Advertisements

ΣΚΑΪ 100,3 – «Γνωρίζοντας την ιστορία μας: Πόθεν και πότε οι Έλληνες;», Εκπομπή 4η (20/10/2013)

Οκτώβριος 20, 2013 Σχολιάστε

Το πρωί της Κυριακής 20 Οκτωβρίου 2013 μεταδόθηκε από το ραδιόφωνο του ΣΚΑΪ 100,3 η τέταρτη από τις πέντε εκπομπές της σειράς με τίτλο «Γνωρίζοντας την ιστορία μας: Πόθεν και πότε οι Έλληνες;». Η εκπομπή ξεκινά με μια σύντομη αναφορά στην θρησκευτική πραγματικότητα των προϊστορικών χρόνων στο Αιγαίο και στα στοιχεία που προκύπτουν από αυτήν μέσω της αρχαιολογίας. Στην συνέχεια, η συζήτηση στρέφεται στην προβληματική της Καθόδου των Δωριέων και στις διαφορετικές απόψεις που έχουν διατυπωθεί για το πραγματικό χρονικό βάθος της παρουσίας της δωρικής διαλέκτου στον νότιο ελλαδικό χώρο. Ακολουθεί μια αναφορά στις «σκοτεινές» περιόδους της αιγαιακής προϊστορίας, μία εκ των οποίων (η ύστερη Χαλκολιθική περιοδος, περ. 3200 π.Χ.) έχει συνδεθεί και αυτή τα τελευταία χρόνια με το παλαιό πρόβλημα της «ελεύσεως» των Ελλήνων υπο το πρίσμα της παραδοσιακής θεωρίας Κουργκάν. Σημαντικό μέρος της συζήτησης σε αυτή την τέταρτη εκπομπή καταλαμβάνει η αναφορά στην θεωρία του Βρετανού αρχαιολόγου Colin Renfrew, o οποίος συσχέτισε την εξάπλωση των ινδοευρωπαϊκών γλωσσών με την διασπορά της νεολιθικής οικονομίας κατά την 7η χιλιετία π.Χ. Γίνεται, επίσης, μια πρώτη μνεία και στις νεώτερες υποθέσεις που μεταφέρουν την συζήτηση για την διαμόρφωση και εξάπλωση των γλωσσικών οικογενειών στην Παλαιολιθική Εποχή. Το πιθανώς μεγάλο χρονικό βάθος της εξέλιξης της ελληνικής γλώσσας επί ελληνικού εδάφους αναδεικνύεται και μέσα από την αναφορά στις ελληνικές διαλέκτους των ιστορικών χρόνων, στις μεταξύ τους διασυνδέσεις και στα χαρακτηριστικά της γεωγραφικής τους διασποράς. Η εκπομπή κλείνει εστιάζοντας στο ζήτημα της γενετικής συνέχειας των πληθυσμών και στον προβληματικό χαρακτήρα εννοιών όπως π.χ. «φυλή» και «ελληνικό DNA». Επισημαίνεται ότι όσο η μελέτη της φυσικής ανθρωπολογίας προχωρά από τον φαινότυπο στον γονότυπο, δηλαδή στην βαθύτερη μοριακή δομή του ανθρώπου, τόσο οι παραδοσιακές κατηγορίες ταξινόμησης των ανθρώπων, όπως π.χ. η «φυλή», χάνουν το οποιοδήποτε επιστημονικό τους έρεισμα.

ΣΚΑΪ 100,3 – «Γνωρίζοντας την ιστορία μας: Πόθεν και πότε οι Έλληνες;», Εκπομπή 3η (13/10/2013)

Οκτώβριος 16, 2013 Σχολιάστε

Το πρωί της Κυριακής 13 Οκτωβρίου 2013 μεταδόθηκε από το ραδιόφωνο του ΣΚΑΪ 100,3 η τρίτη από τις πέντε εκπομπές της σειράς με τίτλο «Γνωρίζοντας την ιστορία μας: Πόθεν και πότε οι Έλληνες;». Στην εκπομπή αυτή συμμετείχε εκτός από τον γράφοντα και ο Βασίλης Πετράκης, αρχαιολόγος, επιγραφικός και μυκηνολόγος. Ως ένας από τους καλύτερους νέους μελετητές της Γραμμικής Β γραφής, ο Β. Πετράκης παρουσιάζει με κατανοητό και γλαφυρό τρόπο την ιστορία της αποκρυπτογράφησης της Γραμμικής Β γραφής και τα βασικά χαρακτηριστικά του πιο πρώιμου αυτού συστήματος καταγραφής της ελληνικής γλώσσας, δίνοντας παράλληλα και πολλές πληροφορίες για το διοικητικό πλαίσιο χρήσης του από τα μυκηναϊκά ανάκτορα. Στην συζήτηση γίνεται επίσης λόγος για τα αίτια της κατάρρευσης του μυκηναϊκού ανακτορικού συστήματος περί το 1200 π.Χ., αλλά και για τις διαφορετικές απόψεις που διατυπώνονταν στην έρευνα για τον ελληνικό ή μη χαρακτήρα του μυκηναϊκού πολιτισμού μέχρι την αποκρυπτογράφηση της Γραμμικής Β το 1952. Η εκπομπή κλείνει με την επισήμανση ότι η Μυκηναϊκή Εποχή είναι η περίοδος της πρώτης καταγραφής της ελληνικής γλώσσας, όχι όμως απαραίτητα και της πρώτης της εμφάνισης στον ελλαδικό χώρο.

ΣΚΑΪ 100,3 – «Γνωρίζοντας την ιστορία μας: Πόθεν και πότε οι Έλληνες;», Εκπομπή 2η (06/10/2013)

Οκτώβριος 6, 2013 Σχολιάστε

Μετά από διάλειμμα μιας εβδομάδας λόγω της έκτακτης επικαιρότητας με την Χρυσή Αυγή, το πρωί της Κυριακής 6 Οκτωβρίου 2013 μεταδόθηκε από το ραδιόφωνο του ΣΚΑΪ 100,3 η δεύτερη από τις πέντε εκπομπές της σειράς με τίτλο «Γνωρίζοντας την ιστορία μας: Πόθεν και πότε οι Έλληνες;». Η δεύτερη αυτή εκπομπή ξεκινά με μια αναφορά στα γραπτά μνημεία της μυκηναϊκής Γραμμικής Β γραφής που συνιστούν την πιο πρώιμη γνωστή καταγραφή της ελληνικής γλώσσας, δίνοντας ταυτόχρονα και νέο νόημα στον όρο «αρχαία ελληνική». Στην συνέχεια, η συζήτηση στρέφεται στην ιστορία της έρευνας του ινδοευρωπαϊκού προβλήματος, με έμφαση στο πρόβλημα της κοιτίδας των Ινδοευρωπαίων και στις παλαιότερες θεωρίες που έχουν αποπειραθεί να εξηγήσουν τον χρόνο και τον μηχανισμό εξάπλωσής τους. Περιγράφεται η παραδοσιακή θεωρία Κουργκάν και εξηγούνται οι βασικές θεωρητικές και μεθοδολογικές της παράμετροι, ενώ συζητείται και η εικόνα που προκύπτει μέσω της αρχαιολογίας για την περίοδο της 3ης χιλιετίας π.Χ. στην ηπειρωτική Ελλάδα (πολιτισμός Κτηρίων με Διαδρόμους, πολιτιστική μεταβολή περί το 2200 π.Χ.). Ένα άλλο θέμα που συζητείται στην δεύτερη εκπομπή είναι αυτό του λεγόμενου προελληνικού υποστρώματος και του πιθανού συσχετισμού του αφενός μεν με την περίοδο εξάπλωσης του νεολιθικού πολιτισμού και αφετέρου με τις μεταγενέστερες παραδόσεις περί των επίσης λεγόμενων προελληνικών φύλων ή Προελλήνων (π.χ. των Πελασγών). Τέλος, τονίζεται ότι η παλαιότερη αντίληψη που αναζητά την «έλευση» ενός λαού ως την αφετηρία της ιστορίας και του πολιτισμού του πρέπει να δώσει την θέση της στην έννοια της σταδιακής, μακροχρόνιας και εντόπιας διαδικασίας διαμόρφωσης ενός συγκεκριμένου γλωσσικού και πολιτιστικού περιβάλλοντος.

Y.Γ. Το τεχνικό πρόβλημα με το ηχητικό αρχείο έχει αποκατασταθεί και μπορεί κανείς πλέον να ακούσει κανονικά το σωστό αρχείο της δεύτερης εκπομπής.