Αρχείο

Archive for Ιανουαρίου 2013

«Πόθεν και πότε οι Έλληνες;». Το βιβλίο

Ιανουαρίου 22, 2013 19 Σχόλια

COVER

«Πότε ξεκινά ο ελληνικός πολιτισμός; Πώς μπορούμε να ορίσουμε μεθοδολογικά την αφετηρία του και να την εντοπίσουμε στον χρόνο; Σε ποιους χρόνους και σε ποιες διαδικασίες μπορεί να αναχθεί η προέλευση του ελληνισμού των ιστορικών χρόνων; Το κυριότερο: πού μπορούμε να βρούμε, ως μέσοι Έλληνες αναγνώστες, υπεύθυνες απαντήσεις σε ερωτήματα τόσο σημαντικά και ευαίσθητα, μακριά από επικίνδυνες υπεραπλουστεύσεις και ακραίες ιδεοληψίες, από μυθομανείς «ερευνητές» χονδροειδούς ερασιτεχνισμού ή ενίοτε και αμφίβολης ψυχοπνευματικής ισορροπίας;

Το βιβλίο αποτελεί ένα επιστημονικό όσο και συγγραφικό εγχείρημα. Λειτουργεί καταρχάς ως ένα συστηματικό και προσιτό εγχειρίδιο της μακροχρόνιας, διεθνούς επιστημονικής διερεύνησης των απαρχών του ελληνικού πολιτισμού. Στο πλαίσιο αυτό επικαιροποιεί δραστικά τις γνώσεις του ευρύτερου ενδιαφερόμενου κοινού στην Ελλάδα με δεδομένη την αληθινή κοσμογονία που τα τελευταία 25 περίπου χρόνια έχει συντελεστεί σε διεθνές επίπεδο τόσο στην μελέτη της προέλευσης των γλωσσών όσο και στην σχέση μεταξύ της αρχαιολογίας, της γλωσσολογίας, αλλά και άλλων εμπλεκομένων επιστημών. Οι πολλές και διαφορετικές θεωρίες που έχουν διατυπωθεί στην διεθνή επιστημονική κοινότητα περί της «ελεύσεως των Ελλήνων» ταξινομούνται κατά χρονικά παράθυρα, παρουσιάζονται αναλυτικά και σχολιάζονται κατά τον πλέον διεξοδικό, αλλά και εύληπτο τρόπο. Μέσα από ένα βασικό φροντιστήριο της προϊστορίας του Αιγαίου, αλλά και ενός ευρύτερου γεωγραφικού χώρου γίνεται κατανοητή η σύνθετη ιστορία της έρευνας του προβλήματος, καθώς και το υπόβαθρο των νέων, ανατρεπτικών πορισμάτων, στα οποία αυτή καταλήγει.

Στις σελίδες του βιβλίου ο ομηρικός Οδυσσέας, η «Κάθοδος» των Δωριέων, οι μυστηριώδεις Πελασγοί, οι γραμμικές γραφές και τα πολυάριθμα μνημεία της προϊστορίας του Αιγαίου είναι μερικά μόνον από τα κομμάτια ενός μεγάλου και πολύπλοκου παζλ, το οποίο αποκαλύπτεται σιγά σιγά δίνοντας νέες, υπεύθυνες και αναπάντεχες απαντήσεις σε μια σειρά από σύνθετες, αλλά και συναρπαστικές ερωτήσεις. Απομένει να καταδειχθεί κατά πόσον μια διαφαινόμενη, ριζική μεταβολή της αντίληψης για το παρελθόν μπορεί να οδηγήσει και στην αλλαγή διαφόρων εδραιωμένων κατευθύνσεων που αφορούν το παρόν και το μέλλον όχι μόνον της Ελλάδας, αλλά και της Ευρώπης».

Αυτό είναι το κείμενο του οπισθοφύλλου στο άρτι εκδοθέν από τις Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης βιβλίο του γράφοντος με τίτλο «Πόθεν και πότε οι Έλληνες;». Οι υπεύθυνες απαντήσεις της επιστήμης και η παρούσα κατάσταση της έρευνας για την πρώτη αρχή του ελληνικού πολιτισμού. Πρόκειται για ένα βιβλίο με πολλαπλά κίνητρα και πολλαπλούς στόχους. Όλα ξεκίνησαν πριν πολλά χρόνια, όταν ο γράφων βρέθηκε ξαφνικά από την πρώτη τάξη στην έκτη, προσπαθώντας απεγνωσμένα να καλύψει τα μεγάλα γνωστικά κενά στο αντικείμενο της Προϊστορικής Αρχαιολογίας που του είχαν κληροδοτήσει διάφορες γνωστές και άλλες λιγότερο γνωστές παθογένειες του ελληνικού εκπαιδευτικού συστήματος. Μέσα από την δύσκολη διαδικασία όχι μόνο της κάλυψης των κενών, αλλά κυρίως της χαρτογράφησής τους, δηλαδή της προσπάθειας να διαπιστωθεί το εύρος, το ύψος, η ποσότητα και ποιότητα της άγνοιας αυτής, τέθηκε ένας (τότε μακρόπρόθεσμος) στόχος. Να γραφεί κάποια στιγμή, και αν οι συνθήκες το επέτρεπαν, ένα βιβλίο που εκτός των όποιων άλλων σκοπών του θα είχε και έναν συγκεκριμένο εγχειριδιακό χαρακτήρα. Θα προσπαθούσε, δηλαδή, να προσφέρει ένα βασικό φροντιστήριο στις σημαντικότερες πτυχές της Προϊστορικής Αρχαιολογίας στο πλαίσιο μιας όσο το δυνατόν πιο γλαφυρής και εύληπτης αφήγησης. Με άλλα λόγια, ο στόχος ήταν να γραφεί ένα βιβλίο που να είναι αυτό ακριβώς που ο ίδιος ο γράφων θα ήθελε κάποτε να έχει στην διάθεσή του.

Σε μια μεταγενέστερη χρονική φάση, και μέσω συγκεκριμένων ερεθισμάτων που τελικά ενσωματώθηκαν στο βιβλίο, αποδείχθηκε πως υπήρχε ένα θέμα εξαιρετικά κατάλληλο για να συνδυαστεί με τον ανωτέρω στόχο. Πρόκειται για το θεμελιώδες ζήτημα της «ελεύσεως των Ελλήνων», δηλαδή της προέλευσης και της χρονικής αφετηρίας του ελληνικού πολιτισμού. Ένα ζήτημα, για το οποίο στην ελληνική βιβλιογραφία δεν υπήρχε μια επιστημονική μονογραφία που να προσφέρει στον αναγνώστη μια κατανοητή, νηφάλια και υπεύθυνη επισκόπηση του προβλήματος και της διεθνούς επιστημονικής του διερεύνησης. Η πρόσδεση της προέλευσης του ελληνικού πολιτισμού και της ελληνικής γλώσσας στο ευρύτερο ινδοευρωπαϊκό πρόβλημα προσέφερε μια πρώτης τάξεως δυνατότητα για τον συνδυασμό του εγχειριακού με το ερευνητικό. Και τούτο διότι όχι μόνον η όποια απόπειρα λύσης του προβλήματος, αλλά ακόμη και η βασική κατανόησή του απαιτούν έναν ευρύ γεωγραφικό, χρονολογικό, βιβλιογραφικό και διεπιστημονικό ορίζοντα της έρευνας.

Περαιτέρω, η ενασχόληση με το συγκεκριμένο επιστημονικό πρόβλημα άνοιξε το δρόμο και την προσθήκη στο βιβλίο μιας επιπλέον πτυχής, πιο δοκιμιακής αυτή την φορά. Η «καταγωγή των Ελλήνων» ανήκει, δηλαδή, σε εκείνα τα ερευνητικά πεδία, τα οποία στην χώρα μας έχουν περιέλθει προ πολλού στην δικαι­οδοσία κύκλων που κινούνται στην περιφέρεια ή εκτός της επιστή­μης. Ένα πλήθος «ερευ­νών» και «ερευνητών» από τον δαιδα­λώδη χώρο του αρ­χαιογνωστι­κού ψευδεπιστημονικού ερασιτεχνι­σμού έχει ήδη νοθεύσει σε έναν διό­λου ευκαταφρόνητο βαθμό την σχέση μεταξύ της υπεύθυνης έρευνας και του ευ­ρύτερου κοι­νού, ώστε ακόμη και τα ίδια τα ερευνητικά ερωτήματα να προ­καλούν σχεδόν άσχημους συνειρμούς. Καθώς, λοιπόν, στα κεφάλαια του βιβλίου θίγονται διάφορα «ευαίσθητα» ζητήματα (όπως είναι π.χ. η σχέση έθνους και γλώσσας, έθνους και «φυλής», πολιτιστικής και «φυλετικής» [ή γενετι­κής] συνέ­χειας/ασυνέχειας, αλλά και ακόμη πιο ειδικά θέματα, όπως είναι η ταυτότητα της μινωικής γλώσσας και η ύπαρξη ή όχι «άγνω­στων» προϊστορι­κών ελληνι­κών γραφών), διάφο­ρες δημο­φιλείς υπε­ραπλουστεύ­σεις, παρα­νοή­σεις ή εκούσιες διαστρεβλώσεις των υπό συ­ζήτη­σιν φαινομέ­νων ανασκευάζο­νται μέσω της αντιπαραβολής τους με την υπεύ­θυνη επιστημονική μεθοδολογία. Μέσω του δοκιμιακού αυτού σκέλους του βιβλίου επιχειρείται μια δυναμική παρέμβαση στην συχνά προβληματική αντίληψη της ιστορικής και αρχαιολογικής έρευνας στην Ελλάδα, καθώς και στην διόλου σπάνια και πάντα επίκαιρη τάση κακοποίησής της.

Το τρίπτυχο αυτό, ερευνητικό, εγχειριακό και δοκιμιακό, δεν παύει να αποτελεί ένα ενιαίο σύνολο, που όπως και κάθε άλλο, συνδέεται άρρηκτα με τις συνθήκες και το πνεύμα της εποχής του. Η κρίση «συνεισέφερε» κι αυτή με διάφορους τρόπους στο συγκεκριμένο επιστημονικό και συγγραφικό εγχείρημα. Ιδίως η αβεβαιότητα για το μέλλον του γράφοντος (και πολλών συναδέλφων του) όσον αφορά την μελλοντική συνέχιση της ερευνητικής δραστηριότητας συνετέλεσε στο να αντανακλάται στο βιβλίο (και στο μέγεθός του) η προσπάθεια να προλάβει να εκτεθεί σήμερα ό,τι ίσως δεν θα μπορεί πλέον να εκτεθεί αύριο. Εν τέλει, ο αναγνώστης θα έχει την ευκαιρία να συμπεράνει αν ένα βιβλίο που προέκυψε μέσα από την περίοδο της κρίσης θα μπορούσε να μιλά και για την κρίση. Αν, δηλαδή, το παρόν και το μέλλον είναι πολύ πιο στενά συνδεδεμένα από όσο νομίζουμε με ένα παρελθόν πιο μακραίωνο, πιο βαθύ και πιο οικείο από ό,τι φανταζόμαστε…

Advertisements