Αρχική > Ελληνο/vs./Γερμανικά, Πολιτικά > Πώς να (μην) κάνετε φίλους

Πώς να (μην) κάνετε φίλους

Σεπτεμβρίου 24, 2012 Σχολιάστε Go to comments

Το αποτέλεσμα της ψηφοφορίας που έγινε αρχές Σεπτεμβρίου στην Ευρωπαϊκή Κεντρική Τρά­πεζα για την έγκριση ή μη του σχεδίου προστασίας της ευρωζώνης που παρουσίασε ο πρόεδρός της Μ. Ντράγκι ήταν σίγουρα εντυπωσιακό: όχι τόσο διότι το σχέδιο εγκρίθηκε με ψήφους 22-1 (!), αλλά κυρίως επειδή δεν πρέπει να  υπήρξε στην Ευρώπη έστω και ένας που να μην ήταν σε θέση να μαντέψει αμέσως ποιος ήταν ο μοναδικός που μειοψήφισε. Το γε­γονός αυτό, μάλιστα, προξενεί ακόμα μεγαλύτερη αί­σθηση αν αναλογιστεί κανείς πόσο μελάνι, πόση ενέργεια, πόσος κόπος και φαιά ουσία αναλώ­θηκε τα τελευταία τρία χρόνια από συγκεκριμένους κύκλους στην Γερμα­νία για να δυσφημι­στούν οι λαοί του ευρωπαϊκού νότου και ιδιαίτερα οι Έλληνες ως τα «γουρούνια» (PIGS), τα «μαύρα πρό­βατα» και οι καταστροφείς της ευρωπαϊκής ιδέας. Κι όμως, όταν ήρθε η ώρα να λη­φθεί η μοναδική ως τώρα κάπως ουσιαστική απόφαση υπέρ της βιωσιμότητας και της προοπτι­κής της ευρωζώνης, πάλι οι Γερμανοί κατάφεραν να είναι αυτοί που έμειναν μόνοι τους…Θα έλεγε κανείς ότι εδώ έχουμε να κάνουμε με ένα ιδιαίτερο «χάρισμα». Μια σπάνια δεξιότητα που κάνει ένα σημαντικό κομμάτι των γερμανόφωνων Κεντροευρωπαίων να ενσαρκώνουν υποδειγ­ματικά την αντίστροφη εκδοχή ενός παλιού και πολυμεταφρασμένου εγχει­ριδίου περί του «πώς μπορείτε να κάνετε φί­λους» (μεταφρασμένου και στα γερμανικά). Το «χάρισμα» αυτό το έχουμε περιγράψει σε αυτό το ιστολόγιο ως την βα­θιά εκείνη νοο­τροπία απόλυτου, εσωστρεφούς και τυφλού εγω­κεντρισμού, την οποία μπορεί να αποδώσει κα­νείς με την έκφραση «τα δικά μου δικά μου και τα δικά σου δικά μου». Μια νοο­τροπία που δεν μπορεί να γίνει κατανοητή με όρους γενικευτικών ιδεολογιών ή πολιτικών θεω­ριών, αλλά μόνον επί τη βάσει των πολιτιστικών ιδιαιτεροτήτων σε αυτή την περιοχή της Ευρώ­πης. Μια τέτοια εικόνα προκύπτει αν θυμηθεί κανείς μερικές πτυχές της συγκεκριμέ­νης νοοτροπίας, όπως εκφράστηκε ως τώρα στο πλαίσιο της κρίσης της ευρωζώ­νης.

Ως ένα πρώτο παράδειγμα, είναι πράγματι δύσκολο να κάνει κάποιος φίλους, όταν αρνείται να προ­σφέρει στους άλλους όσα έχουν προσφέρει εκείνοι σε αυτόν. Η οικονομική ανάκαμψη της Γερμα­νίας μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο βασίστηκε στην οικονομική σωφροσύνη και μεγαθυ­μία των συμμάχων, στο γεγονός, δηλαδή, ότι, σε αντίθεση με τους διακανονισμούς που ακολού­θησαν τον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, οι νικητές έκριναν αυτή την φορά –και σωστά– ότι τίποτα καλό δεν επρόκειτο να προκύψει για την ειρήνη και την σταθερότητα στην Ευρώπη από τον οι­κονομικό στραγγαλισμό του ήδη ηττημένου και ταπεινωμένου γερμανικού πληθυσμού. Έτσι, χορηγήθηκε στην Γερμανία οικονομική βοήθεια για την ανασυγκρότησή της, ενώ πτυχή της οι­κονομικής της ανακούφισης υπήρξε και η ιδιότυπη…«αναδιάρθρωση» των γερμανικών πολεμι­κών αποζημιώ­σεων, η αποπληρωμή των οποίων μετατέθηκε…στις καλένδες της ιστο­ρίας. 60 χρόνια αργότερα, και με τον τροχό της ιστορίας να έχει γυρίσει, η Γερμανία επιδεικνύει στους «ηττημέ­νους» της οικονομικής κρίσης όχι το πνεύμα του σχεδίου Μάρσαλ, αλλά αυτό των Βερσαλλιών. Επίσης, σε ό,τι αφορά τις αποζημιώσεις, μπορεί, φυσικά, να κατανοήσει κανείς το γεγονός ότι οι περισσότεροι Γερμανοί θεωρούν λογικό να μην ισχύουν πλέον τα προ 60 ετών χρέη τους, κα­τάλοιπο μιας «μακρινής» εποχής που θέλουν να ξεχάσουν. Αν, όμως, κάποιος τους πρότεινε τώρα να διαγραφούν τα τρέχοντα ελληνικά χρέη σε 60 χρόνια από σήμερα, δεν είναι ακριβώς σίγουρο ότι θα έδειχναν την ίδια κατανόηση…

Περαιτέρω, δύσκολα δημιουργεί κανείς φίλους, όταν η αχαριστία του εκτός από υλική είναι και ηθική. Η ηθική επανενσωμάτωση των Γερμανών στο σώμα της Ευρώπης στηρίχθηκε στην απο­δοχή εκ μέρους των άλλων λαών της «πολιτικώς ορθής» διάκρισης ανάμεσα στους Ναζί και τον υπόλοιπο πληθυ­σμό. Με άλλα λόγια, οι υπόλοιποι λαοί επέδειξαν την καλή διάθεση να αποδε­χθούν ότι ο λόγος που η Γερμανία οδήγησε τον κόσμο στο φρικτό αιματοκύλισμα του Β΄ Πα­γκοσμίου Πολέμου, ήταν κατά βάσιν μια ιδεολογία, ο ναζισμός, και το καθεστώς που την εξέ­φρασε. Και ότι, συνεπώς, το μεγάλο μέρος του γερμανικού λαού, το οποίο «παρασύρθηκε» από την ναζιστική προπαγάνδα, θα μπορούσε πλέον αποτινάσσοντας την ιδεολογία αυτή να ξανα­γίνει αποδεκτό από τους υπόλοιπους  Ευρωπαίους. Φυσικά, η άποψη αυτή δεν άντεχε (ούτε αντέχει) σε λογική κριτική. Και είναι εντυπωσιακό ότι ακόμη και σήμερα υπάρχουν άν­θρωποι που την ασπάζονται, όταν όλοι γνωρίζουν ότι, μόλις…25 χρόνια πριν την έναρξη του Β΄ Πα­γκοσμίου Πολέμου, η ίδια χώρα  ξεκίνησε έναν άλλον μεγάλο πόλεμο στην Ευρώπη χωρίς να υπάρχει ο ναζισμός ως κινητήρια δύναμη. Κανένας ναζισμός δεν υπήρχε επίσης π.χ. στους πο­λέμους της γερμανικής ενοποίησης τον 19ο αιώνα, σε αυτούς του Μεγάλου Φρειδερίκου της Πρωσίας τον 18ο αιώνα ή κατά τον φρικώδη Τριακονταετή Πόλεμο του 17ου αιώνα, ο συνολικός αριθμός απωλειών του οποίου (περί τα 8 εκατομμύρια νεκροί) ξεπεράστηκε μόνο κατά τον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο. Κι όμως, ενώ η υπόλοιπη Ευρώπη και ο κόσμος είχαν την διάθεση να υπο­βαθμίσουν διακριτικά την κρίσιμη διάκριση ανάμεσα στην ιδεολογία και την πολιτιστική ανθρω­πολογία, οι ίδιοι οι Γερμανοί σήμερα αρνούνται χαρακτηριστικά να εφαρμόσουν την ίδια διά­κριση στην περίπτωση των Νοτίων της Ευρώπης και ιδίως των Ελλήνων. Εδώ δεν μι­λούν/μιλούμε για τους Pleitis (από την γερμανική λέξη Pleite [πλάϊτε]=χρεωκοπία), κατ΄ αντιστοιχίαν προς τους Nazis, δηλαδή απλώς για μια άφρονα και εγκληματική ηγεσία που υπήρξε υπεύθυνη για την οικονομική χρεωκοπία. Αντίθετα, προβάλλεται η συλλογική ευθύνη σχεδόν ολόκληρου του λαού, ο οποίος στιγματίζεται συλλήβδην ως «τεμπέλης», «απατεώνας», «σπάταλος», κλπ. Την ίδια στιγμή, μάλιστα, κάποιοι Γερμανοί –σίγουροι πια για την…εμπέδωση της πλήρους αποσύνδεσής τους από την περίοδο του ναζισμού– δεν έχουν πρόβλημα να προκαλούν με το να αξιοποιούν καταλλήλως τα…δυνατά «brand names» που τους κληροδότησε η εν λόγω ιστορική περίοδος. Χαρακτηριστική είναι π.χ. η περίπτωση του ιδιαιτέρως ανθηρού αρχιτεκτονικού γραφείου του συνονόματου (!) γιου του διαβόητου αρχιτέκτονα του Χίτλερ Αlbert Speer.

Δύσκολα κάνεις επίσης φίλους όταν ισχυρίζεσαι ότι το να σε καλούν να «ηγηθείς» της Ευρώπης, σημαίνει στην πραγματικότητα ότι απλώς θέλουν να σε βάλουν να πληρώσεις. Και αυτό διότι την ίδια στιγμή δεν φαίνεται να σε απασχολεί ιδιαίτερα το ότι, όταν εσύ υποδεικνύεις στους άλ­λους ότι πρέπει να είναι «ανταγωνιστικοί», στην πραγματικότητα εννοείς ότι πρέπει να μεταβλη­θούν σε φτηνό εργατικό δυναμικό στην υπηρεσία σου.

Ακόμη, δύσκολα κάνεις φίλους όταν μετατρέπεις τον εαυτό σου σε «θρόμβο», εμποδίζοντας την κυκλο­φορία του «αίματος» που το χρειάζονται κι άλλοι. Οι Γερμανοί, ή ορθότερα, συγκε­κριμένοι εμπορικοί-βιομηχανικοί-τραπεζικοί παράγοντες εντός της Γερμανίας, εισπράττουν το αντίτιμο της ισχυρής εξαγωγικής τους οικονομίας. Αντί, όμως, να ξαναρίξουν στην αγορά ένα τμήμα αυτού του κέρδους, π.χ. με την μορφή της αύξησης των μισθών των Γερμανών εργαζομέ­νων, η οποία θα οδηγούσε σε (κάποια έστω) αύξηση της κατανάλωσης και των φορολογικών εσόδων τους κράτους, τα οποία με την σειρά τους θα μπορούσαν να «επανεπενδυθούν» για την οικονο­μική στήριξη των «προβληματικών» (αλλά πάντοτε εξωστρεφών και φιλικών στην κατα­νάλωση) νότιων χωρών της ευρωζώνης, η Γερμανία γίνεται μάλλον η πρώτη εξαγωγική οικονομία στην ιστορία των διεθνών οικονομικών, που προσπαθεί να καταστρέψει την αγοραστική δύναμη όσων αγο­ράζουν τα προϊόντα της…Το αντεπιχείρημα που προβάλουν ορισμένοι οικονομικοί αναλυτές, ότι δηλαδή το μεγαλύτερο μέρος των γερμανικών εξαγωγών κατευθύνεται πλέον στις μεγάλες αγορές εκτός Ευρώπης (π.χ. Κίνα, Βραζιλία), και, άρα, «γιατί να ασχοληθούν με την μικρή ευ­ρωπαϊκή αγορά;», είναι τόσο αφελές όσο και απαράδεκτο. Αφελές, διότι όσοι γνωρί­ζουν την «συντηρητική» γερμανική νοοτροπία ξέρουν καλά ότι ο μόνος λόγος που οι Γερμανοί δεν επιβάλ­λουν και…στην Κίνα το δόγμα της εμμονικής λιτότητας, είναι επειδή απλά η τελευταία δεν είναι μέλος της ευρωζώνης. Απαράδεκτο, διότι η λογική που λέει ουσιαστικά ότι τώρα που βγάλαμε ό,τι βγάλαμε από τον (Νοτιο)ευρωπαίο καταναλωτή, τον αφήνουμε στην τύχη του και ανοί­γουμε τα πανιά μας για άλλες πολιτείες-αγορές, συνιστά την πεμπτουσία της βαθιάς εκείνης νο­οτροπίας που σκιαγραφούμε.

Τελειώνοντας, όλα αυτά μου φέρνουν στον νου ένα χαρακτηριστικό περιστατικό. Μετά την νίκη της Ιταλίας επί της Γερμανίας στο πρόσφατο πανευρωπαϊκό πρωτάθλημα ποδοσφαίρου, έλαβα το εξής μή­νυμα από μια Ιταλίδα φίλη (αφού της είχα, βέβαια, εγώ πρώτα γράψει «Grazie Italia! Gra­zie!»): «Dovevamo vendicare i nostri fratelli Greci!», ήτοι «έπρεπε να εκδικηθούμε για τους αδελ­φούς μας τους Έλληνες!». Το κρίσιμο ερώτημα που ανακύπτει υπό το πρίσμα όσων ανα­φέρθηκαν, είναι ποιος άραγε στην Ευρώπη θα χαρακτήριζε ποτέ ως αδελφούς του τους Γερμα­νούς. Πρόκειται για το ερώτημα που, όσο κι αν ορισμένοι ένθερμοι ευρωπαϊστές θέλουν να το απωθήσουν, είναι στην ουσία αυτό που (θα) κρίνει την βιωσιμότητα της ευρωζώνης και ίσως και της Ευρωπαϊκής Ένωσης συνολικά. Ιδίως, μάλι­στα, όταν στο πλαίσιο αυτής της Ένωσης θεωρείται αυτονόητα λογικό να απαιτείται από κάποιους μια βίαιη οικονομική προσαρμογή, την ίδια στιγμή που θεωρείται αδιανόητο να ζητηθεί από κά­ποιους άλλους –ως αναγκαίο, λειτουρ­γικό αντιστάθμισμα– μια «πολιτιστική» προσαρμογή, σαν αυτή που υπονοούμε εδώ και περι­γράψαμε χιουμοριστικά και στο παρελθόν. Μια τέτοια απαίτηση θα μπορούσε, άλ­λωστε, να προκύψει ρεαλιστικά μόνον όταν αποκτήσουμε μια πολιτική και πνευματική ηγεσία, η οποία θα γνωρίζει για την γερμανική νοοτροπία και ψυχοσύνθεση έστω λίγα περισσότερα από όσα γνώριζε ο Κολόμβος για την Αμερική πριν την ανακαλύψει…

  1. Σεπτεμβρίου 26, 2012 στο 12:10

    Είναι νομίζω σαφές ότι δεν επιδιώκουν να κάνουν φίλους.
    Έχουν επίσης δείξει, σε όλη τους την ιστορία, ότι η γεωπολιτική τους ματιά δεν είναι καθαρή και διορατική.
    Δεν αισιοδοξώ, ούτε γι’αυτούς, …ούτε για μας.

  2. Σεπτεμβρίου 26, 2012 στο 12:30

    Η απαισιοδοξία είναι αμοιβαία, ιδίως όσο αυτοί και εμείς βαδίζουμε «μαζί». Και όπου «εμείς» εννοείται και ο υπόλοιπος ευρωπαϊκός νότος, που, όπως δείχνει η περίπτωση της Ισπανίας, εκτός από την πλήρη οικονομική καταστροφή, κινδυνεύει να οδηγηθεί πλέον και σε εδαφικές-κρατικές διασπάσεις (βλ. Καταλονία).

  3. Feta Compli
    Σεπτεμβρίου 26, 2012 στο 17:36

    Ούτε καν (ή, ορθότερα, ακόμη λιγότερο) οι Ανατολικογερμανοί δεν είναι φίλοι τους. Αναρωτιέμαι – και δεν πρόκειται για ρητορική ερώτηση, αφού ιστορικός δεν είμαι – αν υπάρχει άλλη περίπτωση τέτοιας μεταχείρισης ομοεθνών, με δεδομένο μεταξύ άλλων τον χρόνο που συνέβη η επανένωση, την οικονομική συγκυρία, την ευνοϊκή (το λιγότερο) διεθνή αντιμετώπιση (από μείζονες δυνάμεις και τα όμορα κράτη), την (υποτίθεται) «ορθολογική» προσέγγιση των γεγονότων από την δυτικογερμανική κοινή γνώμη της εν λόγω περιόδου. Θα έχει σίγουρα γίνει σχετική ανάλυση, δεδομένου ότι συζητήθηκε η αναπαραγωγή εν Ελλάδι της τεράστιας επιτυχίας της Treuhand, απλά η δική μου οπτική είναι (αναπόφευκτα) βιωματική: αναρωτιέμαι αν σε άλλη χώρα θα υπήρχε τόσο έντονη, συνεχώς και ρητώς εξωτερικευόμενη από τόσο πολύ μεγάλο κομμάτι της κοινής γνώμης δυσφορία για το ότι «στο Βερολίνο [μετά την επανένωση, και προφανώς άπαντες οι κάτοικοι και όχι απλώς οι εκεί κυβερνητικοί αξιωματούχοι] έχουν συνηθίσει να υποδύονται τους κοσμοπολίτες, αλλά κατά βάσιν είναι τεμπέληδες που έχουν επαναπαυθεί στο να επιδοτούνται/συντηρούνται από την υπόλοιπη [Δυτική] Γερμανία», Ηχεί ομολογουμένως ελαφρὠς οικείο.
    Σε ό,τι αφορά την γεωπολιτική τους ματιά και οξυδέρκεια, μπορεί να έχει κανείς τις (δικαιολογημένες) επιφυλάξεις του, αλλά τουλάχιστον πρέπει να τους αναγνωρισθεί η ακλόνητη αξιοπιστία τους: επί χρόνο μακρότερο του αιώνα εξακολουθούν να κάνουν τα ίδια λάθη σε σχέση με στόχους, μέσα, συμμάχους κλπ. Είτε αποτιμάται θετικά είτε αρνητικά κατά περίπτωση, δεν μπορεί να αμφισβητηθεί η προβλεψιμότητα της προσέγγισης – για να ανατρέξω σε στερεότυπα, πρέπει να υπάρχει μια εκλεκτική συγγένεια με την ελβετική ωρολογοποιϊα (αλλά δεδομένου ότι η Ελβετία δεν είναι μέλος της Ευρωζώνης και της Ε.Ε., δεν χρειάζεται να επιχειρηθεί η γνώριμη και κατά τα τελευταία τρία χρόνια ρητή «ευρωπαϊκού τύπου» προσέγγιση και να αποσαφηνισθεί αν εστιάζουμε στα γερμανόφωνα ἠ/και τα γαλλοφωνα/ιταλόφωνα καντόνια).

  4. Σεπτεμβρίου 26, 2012 στο 18:18

    Απόλυτα εύστοχη η παραπομπή στην ιστορία της επανένωσης των Γερμανιών και των παρεπομένων της, που απ΄ ό,τι φαίνεται ούτε αυτή μελετήθηκε σοβαρά από τους Έλληνες πολιτικούς και αναλυτές, ιδιαίτερα τους πιο θερμούς ευρωπαϊστές, δηλ. ανθρώπους που θα περίμενε κανείς να παρακολουθούν τα ευρωπαϊκά πράγματα. Έτσι μόνον μπορεί να εξηγηθεί το γεγονός ότι, αν και υπάρχουν τόσα πράγματα «ελαφρώς οικεία», όπως λες, ανάμεσα στην «ενσωμάτωση» της Ανατολικής Γερμανίας και στην τώρα επιχειρούμενη των Νοτίων του ευρώ, οι αναφορές που έχουν γίνει στον δημόσιο λόγο στην ιστορία της γερμανικής επανένωσης είναι ελάχιστες. Δεν είναι, συνεπώς, μόνον η άγνοια του πραγματικού γερμανικού πολιτισμού, αλλά και αυτή της γερμανικής ιστορίας, ακόμα και της πρόσφατης, που σε κάποιες περιπτώσεις -ιδίως ορισμένων μεγαλόσχημων πολιτικών και διανοουμένων- μοιάζει είναι αντιστρόφως ανάλογη του ενθουσιασμού για το ευρωπαϊκό όραμα. Όσο μικρότερη η σχετική γνώση, τόσο μεγαλύτερος ο ενθουσιασμός…

  5. npo
    Μαΐου 27, 2016 στο 21:46

    Όπως καταλαβαίνεις, σιγά σιγά διαβάζω όλα τα παλιά σου άρθρα🙂

    Απλά μια σκέψη. Νομίζω οτι αν δεν υπήρχε η έτερη νικήτρια του Β’ΠΠ, η ΕΣΣΔ και ο ακολουθήσας ψυχρός πόλεμος, ίσως οι νικητές δεν αποδεικνύονταν τόσο μεγαλόψυχοι… Ισως ούτε η ΕΕ να αποδεικνυόταν σαν το «προτζέκτο ειρήνης» που μας λένε.

    Λες να είμαι πιο κυνικός απ’όσο πρέπει? 🙂

    • Μαΐου 27, 2016 στο 22:52

      Καθόλου κυνικός, είναι σίγουρο ότι, αν δεν υπήρχε η απειλή της ΕΣΣΔ και γενικά το ανατολικό μπλοκ, τότε θα είχαν ίσως ληφθεί…άλλες αποφάσεις σε σχέση με την μεταπολεμική Γερμανία πιο🙂

  1. No trackbacks yet.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: