Αρχική > Ψυχογραφικά > Complexes make the world go round: μια άσκηση εμπειρικής ψυχολογίας

Complexes make the world go round: μια άσκηση εμπειρικής ψυχολογίας

Το έτος 2000 δημοσιεύτηκε ένας αρχαιολογικός τόμος με τίτλο Metals Make the World Go Round: The Supply and Circulation of Metals in Bronze Age Europe. Επρόκειτο για τα πρακτικά ενός συνεδρίου για την σημασία της μεταλλουργίας στην Ευρώπη κατά την Εποχή του Χαλκού. Ως ένας από κυριότερους παράγοντες της τεχνολογικής και οικονομικής ανάπτυξης των προϊ­στορικών κοινωνιών που μπορεί να διερευνήσει η αρχαιολογία, είναι φυσικό ότι η μεταλλουργία παίζει πολύ σημαντικό ρόλο στις σχετικές μελέτες. Έναν ανάλογο ρόλο παίζει στην εποχή μας γενικότερα η οικονομία, σε σημείο που πολλές φορές ξεχνάμε ότι η ανθρώπινη δράση συχνά καθορίζε­ται αποφασιστικά και από άλλους, τελείως διαφορετικούς παράγοντες. Παράγοντες σχετιζόμενους με την δυναμική και τα πολυδιάστατα προβλήματα των διαπροσωπικών σχέ­σεων, ιδίως σε κοινωνίες που διατηρούν ακόμη στοιχεία παραδοσιακής νοοτροπίας.

Σε μια πρώτη απόπειρα ενασχόλησης με μια σειρά αρνητικών τέτοιων παραγόντων που εν μέρει συνδέονται με αυτήν την νοοτροπία, θα επιδοθούμε σε μια άσκηση εμπειρικής ψυχολο­γίας, με την παρατήρηση μιας ακραία αρνητικής, ας πούμε φανταστικής, περίπτωσης. Πρόκει­ται για την αλληλε­πίδραση μεταξύ δύο προσώπων: του Υ (=Υποβλέποντα) και του Μ (=ευνόητη η συνέχεια της λέξης). Τα δύο αυτά πρόσωπα εκφράζουν δύο αισθητά διαφορετικούς τρόπους ζωής, δύο ξε­κάθαρα διακριτές κουλτούρες συμπεριφοράς. Ο Υ είναι ο άνθρωπος των παθών. Με εμφανώς δυσμάχητες φυσικές ορμές, με αυτονόητα «επιθετικές» μεθόδους προσέγγισης του άλλου φύ­λου, με διάθεση για αχαλίνωτη διασκέδαση και κατανάλωση αλκοόλ μέχρι τελικής πτώσεως, με τάση για χονδροειδή και ανάρμοστα σχόλια σε κοινωνικές συνευρέσεις, με την εδραία πεποί­θηση ότι αυτός ο τρόπος ζωής προσδίδει (εν τέλει αυτοεπιβεβαιούμενη) «ανδρική» ποιότητα και υπόσταση. Η εξαρχής άνιση και προ πολλού χα­μένη μάχη με τα έντονα πάθη του αντανακλάται στο πρόσωπό του που μοιάζει πρόωρα γηρα­σμένο, καθώς και στο αδρό, διαρκές εκείνο μειδί­αμα κυνισμού και ειρωνείας, το οποίο αφήνει συνήθως πίσω της η πλήρης κατίσχυση των ακατάσχετα ισχυρών φυσι­κών ορμών. Ο Μ από την άλλη μεριά είναι ο τυπικός εγκεφαλικός τύπος. Όλα τα πράγματα, η κοινωνική σχέση, η διασκέδαση, η φιλία, η σχέση με το άλλο φύλο, δεν έχουν αξία καθεαυτή, αλλά μόνον όταν προσφέρουν κάτι ειλικρινές και ξεχωριστό στο πλαίσιο του όποιου χαρακτη­ριολογικού και πνευματικού του μήκους κύμα­τος. Δεν θα ξενυχτίσει π.χ. απλώς για να ξενυχτί­σει, αλλά για να περάσει λίγο περισσότερη ώρα με μια καλή παρέα. Επίσης, δεν πίνει παρά μόνο ελάχιστα, αφού σκοπός του είναι να χαίρεται με όλες του τις αισθήσεις σε εγρή­γορση τον χρόνο με την καλή συντροφιά, και όχι να απο­δεικνύει τον αλκοολούχο «ανδρισμό» του.  Έχει αλλεργία σε προκλητικά απρεπή, κυρίως σεξι­στικής φύσεως σχόλια θε­ωρώντας ότι ο έστω στοιχειώδης σεβασμός και η λεπτότητα είναι οι μόνοι τρόποι για να συγκροτηθεί και να δια­τηρηθεί εκείνο το είδος κοινωνικών σχέσεων που ο ίδιος επιθυμεί να έχει.

Όπως μπορεί κανείς να φανταστεί, όσες φορές οι διάφοροι Υ και Μ βρίσκονται να συνυπάρ­χουν στον ίδιο κοινωνικό κύκλο (π.χ. στην ίδια παρέα), η επικίνδυνη χημεία τους μπορεί να γίνει πρόξενος άκρως ενδιαφερουσών ψυχολογικών αντιδράσεων και αντικοινωνικών συμπεριφο­ρών. Συχνά μπορεί π.χ. κανείς να παρατηρήσει τον εκάστοτε Υ, όταν αυτός βρίσκεται στην ίδια ομήγυρη με τον Μ, να μην χάνει ευκαιρία να χλευάσει απαξιωτικά τον τελευταίο ως κάποιον που δεν ξέρει να διασκεδάζει, ως «καλόγερο» ή «σπιτόγατο». Εάν ο Μ αναφέρει κάτι σχετικό με θέματα διασκέδασης, ο Υ δεν παραλείπει να διακόψει την ροή της συζήτησης για να του πει κάτι σαν «ναι, μιλάει τώρα κι ο μεγάλος γλεντζές!». Εάν ο Μ σηκωθεί να χορέψει, τότε ο Υ τον λοιδο­ρεί επιδεικτικά σαν κάποιον, ο οποίος είναι έτοιμος να επιδοθεί σε κάτι που είναι έξω από τα νερά του. Προσβεβλημένος από το μικρόβιο του ανταγωνισμού, ο Υ αρέσκεται να μετατρέπει με αυτό τον τρόπο τις συναντήσεις του με τον Μ σε αρένα τελετουργικής μονομαχίας. Τα προκλητικά σχόλια του Υ έχουν, δηλαδή, σαν στόχο να ερεθίσουν τον Μ, προκειμένου ο τελευταίος να «τσιμπήσει», να δικαιολογήσει το συμβολικό του προσωνύμιο και να μπει στην μονομαχία, από την οποία ο Υ μοιάζει να αντλεί ένα είδος νοσηρής αυτoϊκανοποίησης.

Ένα από τα αγαπημένα «σπορ» του Υ είναι, επίσης, να εκφράζεται με ασυγκράτητα εμπαθή και μειωτικό τρόπο για την πιο εγκρατή στάση του Μ σε ό,τι αφορά το άλλο φύλο. Συχνά αποπειράται να τον εξευτελίσει δημοσίως με σχολικού τύπου (και επιπέ­δου) τεχνάσματα ή σχόλια, ενώ αν τυχόν ο Μ προσπαθήσει να (συ)ζητήσει ανοιχτά και πολιτισμένα τον λόγο, θα λάβει απάντηση του τύπου «εσύ έχεις το πρόβλημα, γι΄ αυτό ενοχλείσαι, κι όχι εγώ», με την οποία ο Υ διεκδικεί το…ανθρώπινο δικαίωμά του να διαπομπεύει δημοσίως τους στόχους του. Σε κάποιες σπάνιες περιπτώσεις, το εν λόγω πεδίο κακοήθειας του εκάστοτε Υ μπορεί να πηγάζει και από την ατυχή συγκυρία της παλαιότερης σχέσης του με κύκλους συγκεκριμένων πνευματικών ανησυχιών (π.χ. φιλοσοφικών, θρησκευτικών, κλπ.), οι οποίες στην πορεία του χρόνου, έχασαν την μάχη απέναντι στα πάθη. Την ίδια μάχη, που χωρίς καν να (ή ακριβώς διότι δεν) την βλέπει ως τέτοια, απλά και μόνον λόγω διαφορετικού τρόπου ζωής, δείχνει να αντιπαρέρχεται με άνεση ο Μ, μετατρέποντας εαυτόν σε ακόμα πιο ανυπόφορο κόκκινο πανί για τον Υ.

Ο σκοπός της ανωτέρω συμπλεγματικής στρατηγικής του Υ, που θα μπορούσε να ονομαστεί «μετα­τόπιση των ορίων του φυσιολογικού», είναι προφανής: ο Μ πρέπει να σκιαγραφηθεί ως εκκε­ντρική, ακραία περίπτωση, να εκτοπιστεί στο άκρο, προκειμένου ο Υ να πλησιάσει το σημείο της μεσότητας. Να νιώσει την θαλπωρή της ψευδαίσθησης πως είναι αυτός που εκπροσωπεί το φυ­σιολογικό, αφού, με δεδομένη την απόσταση μεταξύ των Υ και Μ, αν ως φυσιολογικός εκληφθεί ο Μ, τότε στο άκρο αυτομάτως θα μετατοπιστεί ο Υ. Η τακτική, όμως, αυτή εί­ναι αδιέξοδη, αφού ακόμα και ο ίδιος ο Υ είναι σε θέση να αντιληφθεί τον ψευδαισθητικό της χαρακτήρα. Κάτι που έχει σαν αποτέλεσμα η στάση του Υ να διολισθαίνει σε διαρκώς νέα επί­πεδα ποταπότητας. Αν φερ΄ ειπείν έχει ωφεληθεί ή και ευεργετηθεί από τον Μ (π.χ. με προ­σφορά εργασίας ή με την δωρεάν, μακροχρόνια παροχή στέγης), η ανωτέρω αναφερθείσα γκάμα θλιβερών συμπεριφορών δεν θα κοπάσει ούτε καν κατά την διάρκεια της ευεργεσίας. Αντιθέτως, η τελευ­ταία μπορεί να δώσει αφορμή για την προσθήκη στα πεδία της εμπάθειας και μιας ταξικής διά­στασης, αφού και εδώ ο Μ βρίσκεται «από πάνω» (ως ο δυνάμενος να προσφέρει), ενώ ο Υ «από κάτω» (ως ο έχων την ανάγκη να ζητήσει). Επιβεβαιώνοντας την διαχρονική αλήθεια γνωστών ρητών, όπως «ουδείς ασφαλέστερος εχθρός του ευεργετηθέ­ντος», «αντί του μάνα χολήν» ή «δώσε θάρρος στο χωριάτη», ο Υ καταλήγει να θεωρεί την ευερ­γεσία του υπό του Μ όχι ως αφορμή για να αλλάξει άρδην την συμπεριφορά του απέναντί του, αλλά ως μια καλή ευ­καιρία εκμετάλλευσης του Μ και δικαιωματικής «επανόρθωσης» των αδικιών της τύχης. Πάντοτε, βέβαια, με την υποκριτική επίκληση της «φιλίας», που ο Υ ξέρει ότι συνήθως «ρίχνει» τον Μ στα δίχτυα της αδίστακτης τζαμπατζοσύνης του.

Έτσι, με την πάροδο του χρόνου ο Υ συνεχίζει να επιδεικνύει έναντι του Μ μια συμπεριφορά που θα ήταν άθλια, ακόμη κι αν δεν είχε ωφεληθεί από αυτόν. Υποβλέπει το τι κάνει στην ζωή του θέλοντας πάντα να μαθαίνει κάθε λεπτομέρεια και εκχέοντας όλη την αρνητική του ενέργεια για κάθε θετική προοπτική, η οποία ανοίγεται στην ζωή του Μ και «απειλεί» να δικαιώσει την κουλτούρα και στάση ζωής του. Παράλληλα, καραδοκεί διαρκώς για κάποιο τυχόν «στραβοπάτημά» του (π.χ. για μια περί­σταση που θα τον καταστήσει κάπως έκθετο σε ηθικιστικές τάσεις) για να τον κατακεραυνώσει με τον γνωστό προκλητικό και αβυσσαλέα εμπαθή τρόπο. Φυσικά, όπως γνω­ρίζουν οι έμπειροι των εν Ελλάδι κοινωνικών σχέσεων, σε τέτοιες περιπτώσεις συμβαίνει συχνά ο εκά­στοτε φαρισαΐζων Υ να έχει ήδη κι αυτός υποπέσει στο ίδιο παράπτωμα, ενίοτε την ίδια ακριβώς περίοδο. Σε αντίθεση, όμως, με τον Μ, ο οποίος δικαιολο­γώντας και πάλι το συμβολικό του προσωνύμιο έχει πει τα πάντα στον κύκλο των φίλων και γνωστών του (στον οποίον συνεχίζει αφελώς να συγκαταριθμεί και τον Υ), ο Υ δεν έχει πει, βεβαίως, απολύτως τίποτα…Έχει κα­λύψει καλά τα νώτα του κι είναι έτοιμος να επιδοθεί από ύπουλη θέση ισχύος σε μια ακόμη προσφιλή του τελε­τουργική αψιμαχία με τον Μ.

Ας μην πούμε περισσότερα. Άλλωστε, στην πραγματική ζωή σπάνια συναντά κανείς τόσο άθλιους τύπους, όπως ο Υ, και εξίσου σπάνια τόσο καλοπροαίρετους αφελείς, όπως ο Μ. Η ανωτέρω ιστορία ήταν ένα παράδειγμα (αληθές ή φανταστικό, δεν έχει σημασία), στο οποίο σκιαγραφείται εν πλήρει δράσει ένας από τους σημαντικότερους παράγοντες που κάνουν αυτόν τον κόσμο να γυ­ρίζει: τα αθεράπευτα, παντοειδή συμπλέγματα. Κι επειδή, βεβαίως, οι διάφοροι Υ του κόσμου αυτού δεν πρόκειται ποτέ να πάψουν να είναι Υ, η λύση σε τέτοιες ατυχείς κοινω­νικές καταστά­σεις δίνεται συνήθως μόνον όταν ο εκάστοτε Μ πάψει να είναι Μ…

  1. Δεν υπάρχουν σχόλια.
  1. No trackbacks yet.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: