Αρχική > Πολιτικά > Ελληνική κρίση: ελιτισμός εναντίον λαϊκισμού

Ελληνική κρίση: ελιτισμός εναντίον λαϊκισμού

Είναι γνωστό ότι το 1453, τις παραμονές της Άλωσης της Κωνσταντινούπολης από τους Τούρκους, ορισμένοι κύκλοι εντός των πολιορκημένων διέδιδαν ότι ήταν γραφτό να καταληφθεί η Πόλη από τον κατακτητή, αφού αυτή θεωρούσαν πως ήταν η δίκαιη τιμωρία του Θεού για τις αμαρτίες των τότε Ελλήνων. Δεν είναι γνωστό, πάντως, εάν οι κύκλοι αυτοί αισθάν­θηκαν ένα αίσθημα δικαίωσης, όταν συντελέστηκε αυτό που η ηθικιστική τους διάθεση (στην πιο αθώα εκδοχή των πραγμάτων) τους προέτρεπε να κηρύττουν.

Περίπου 560 χρόνια μετά, με αφορμή την τρέχουσα οικονομική κρίση, τις κοινωνικές αντιδράσεις, το κίνημα των Αγανακτισμένων και γενικώς των αγανακτισμένων πολιτών, ένα παρόμοιο φαινόμενο έκανε από την πρώτη στιγμή την εμφάνισή του. Ένας σεβαστός αριθμός διανοουμένων, πολιτικών και γενικώς ελιτιζόντων αναλυτών της κατάστασης έσπευσε να διατυπώσει μια εντυπωσιακά όμοια επιχειρηματολογία κατά των λαϊκών αντιδράσεων. Σύμφωνα με αυτήν, οι περισσότεροι από τους εξεγειρόμενους και τους πάσης φύσεως Αγανακτισμένους δεν δικαιούνται να ομιλούν, διότι ευθύνονται και οι ίδιοι για την παρούσα δραματική κατάσταση. Οι «αμαρτίες» τους αυτή την φορά συνίστανται π.χ. στο ότι επί χρόνια ψήφιζαν πολιτικούς γνωστής ανικανότητας και φαυλότη­τας, στην συμμετοχή τους στο πελατειακό σύστημα ή στην «υπανάπτυκτη», αντιευρωπαϊκή τους νοοτρο­πία (π.χ. φοροδιαφυγή). Με δεδομένο, μάλιστα, πως αρκετοί αντιδρώντες είναι άτομα νεα­ρής ηλικίας που βαρύνονται ελάχιστα ή καθόλου από το ανωτέρω «ποινικό μητρώο», κάποιοι σπεύδουν ενίοτε να επεκτείνουν τον ηθικισμό, καταλογίζοντας και σε αυτά τα πρόσωπα «ευ­θύνες», όπως είναι π.χ. η επί μακρόν εξάρτηση από την οικογένεια ή η υπό το πρίσμα της επαγγελματι­κής αποκατάστασης λανθασμένη επι­λογή αντικειμένου σπου­δών που είχε ως αποτέλεσμα την ανεργία.

Αγανακτισμένοι: Ξερά ή χλωρά; Θύτες ή θύματα; Ή μήπως δεν έχει σημασία;

Σε αντίθεση με την ανωτέρω τάση, η οποία λόγω της μονόπλευρα ηθικιστικής της διά­θεσης (στην πιο αθώα εκδοχή των πραγμάτων) απενοχοποιεί σαφώς την πολιτική, οικονομική και πνευματική ελίτ, προκειμένου να ενοχο­ποιήσει όσους δεν ανήκουν σε αυτήν, εμφανίστηκε, φυσικά, εξαρχής και το αντίπαλον δέος: ο λαϊκι­σμός, ο οποίος αντιστρέφει τα πράγματα απενοχοποιώντας πλήρως τους πολίτες και ενοχοποιώντας αποκλειστικά την εξουσία, κυρίως την πολιτική. Πρόκειται σαφώς για εκείνο το είδος των ακραίων τάσεων, το οποίο δημιουργεί την βάσιμη αίσθηση ότι η αλήθεια βρίσκεται κάπου στην μέση. Επειδή, όμως, η αλήθεια βρίσκεται κάπου και όχι ακριβώς στην μέση, είναι χρήσιμο να δούμε ποια τάση μπορεί να βρίσκεται εγγύτερα στην πλευρά του δικαίου. Ποιοι προσεγγίζουν εν τέλει πιο πολύ την πραγματι­κότητα, αυτοί που στρέφουν την κριτική προς τα πάνω ή αυτοί που την κατευθύνουν προς τα κάτω; Δυστυχώς για τους ελιτίζοντες φαίνεται ότι υπάρχουν σοβαρά επιχειρήματα που υποσκάπτουν σε σημαντικό βαθμό την πολεμική κατά των πολιτών. Μερικά από αυτά είναι:

1. Σε κάθε πολυπληθές κίνημα ή ρεύμα αντίδρασης υπάρχουν ξερά και χλωρά, δίκαιοι και άδικοι. Δεν έχει υπάρξει ποτέ ευρείας έκτασης κινητοποίηση, στην οποία να μην συμμετέχουν και άνθρωποι που έχουν λιγότερο από άλλους δίκιο να διαμαρτύρονται. Αν εξ αυτού του λόγου είχε πάψει να υφίσταται και να δρα κάθε κίνηση διαμαρτυρίας στην ιστορία, τότε θα βρισκόμασταν ακόμα στην Παλαιο­λιθική εποχή.

2. Το ψάρι (και αυτής της κρίσης) βρωμάει απ΄ το κεφάλι. Όποιες κι αν είναι οι ευθύνες των πολιτών, ο (φανταστικός φυσικά) δικαστής θα δίκαζε αυτούς που άσκησαν εξουσία, πήραν αποφάσεις και έβαλαν υπο­γραφές. Όχι αυτούς που τους ψήφισαν, δικαίως ή αδίκως, έχοντας κρατηθεί, μάλιστα, επί μακρόν στο σκοτάδι για οτιδήποτε έχει να κάνει με το ζήτημα του κρατικού δανεισμού. Η κεφαλή είναι, επίσης, πάντοτε αυτή που δίνει το παράδειγμα και τον ρυθμό στην κοινωνία. Ένα νοσηρό σύστημα εξουσίας μπορεί να εκμαυλίσει και να διαβρώσει τόσο τους θεσμούς όσο και τα ήθη ενός μεγάλου τμή­ματος της κοινωνίας.

3. Οι πολίτες – ή τουλάχιστον πολλοί από αυτούς – είναι που υφίστανται τις συνέπειες της κρίσης. Αντιθέτως, αρκετοί πολιτικοί του συστήματος εξουσίας (πόσο μάλλον κάποιοι επιχειρηματίες) συνεχίζουν να σιτίζονται στο πρυτανείο, ενώ πολλοί εξ αυτών έχουν δημιουργήσει ήδη επαρκές «κομπόδεμα», ώστε να μην ανησυχούν ιδιαιτέρως ούτε για το ενδεχόμενο καταψήφισής τους ούτε για αυτό μιας πλήρους οικονομικής κατάρρευσης της χώρας. Το πόσο, άλλωστε, αποκομμένοι είναι από τις αγωνίες της κοινωνίας αποδείχθηκε και από τις αντιδράσεις τους σε ό,τι εκτυλίχθηκε κατά τις πρόσφατες παρελάσεις της 28ης Οκτωβρίου. Η πολιτική και επικοινωνιακή αυτοχειρία της ΝΔ ήταν, επί παραδείγματι, σχεδόν πιο χαρακτηριστική ακόμη και από ό,τι εκστομίστηκε από τις πιο ειδεχθείς φιγούρες της κυβέρνησης των δανειστών.

4. Οι πολίτες σαφώς ψηφίζουν, μέσω, όμως, ενός παραμορφωτικού φακού. Οι καλπονοθευτικοί εκλογικοί νόμοι που σχεδόν υπό οποιεσδήποτε συνθήκες «παράγουν» αυτονόητα μονοκομματικές κυβερνήσεις, οι περιπτώσεις εκλογής ως βουλευτών υποψηφίων με λιγότερες ψήφους από άλλους, απλώς επειδή πολιτεύονται με το «σωστό» κόμμα (αυτό με το υψηλότερο ποσοστό) ή τα ψηφοδέλτια «επικρατείας» είναι λίγα μόνο παραδείγματα νόθευσης του εκλογικού αποτελέσματος από τις σχετικές ραδιουργίες των κομμάτων εξουσίας. Η αλλοίωση της λαϊκής βούλησης είναι, άλλωστε, πολύ εύκολη σε ένα έμμεσο και απρόσωπο σύστημα, όπου αυτοί που πραγματικά βρίσκονται πίσω από τα πράγματα, συνήθως δεν έχουν εκλεγεί από κανέναν.

5. Οι κακώς εννοούμενοι ευρωπαΐζοντες ηθικολόγοι παραβλέπουν χαρακτηριστικά ότι κακές νοοτροπίες και συ­μπεριφορές απαντούν και σε πληθυσμούς της δυτικής Ευρώπης (βλ. νοσηρή τσιγκουνιά, αλκοο­λισμός, συμπεριφορές Λαγανά, κλπ.). Εκεί, όμως, δεν υπονομεύουν την ποιότητα του κρά­τους. Με αυτό τον τρόπο αποδεικνύεται εύγλωττα ότι ο λόγος για την κακοδαιμονία ενός κρά­τους δεν βρίσκεται τόσο στις νοοτροπίες, αλλά στην αλληλεπίδρασή τους με τους κατάλληλους (ή μη) για αυτές θεσμούς.

6. Η κρίσιμη έννοια της συνάφειας. Χάνοντας εξαρχής την ευρύτερη εικόνα των εξελίξεων μερικοί ελιτίζοντες ηθικιστές δεν αντελήφθησαν ότι η παρούσα συνάφεια είναι μία από αυτές, όπου αναπόφευκτα καταλήγει κανείς να υποστηρίζει το ένα εκ των αντιμαχομένων στρατοπέδων. Και εδώ η διαπάλη είναι μεταξύ της πλειοψηφίας της ελληνικής κοινωνίας και των δυνάμεων που απειλούν να την συνθλίψουν: του κομματικού κράτους και των άλλοτε αποικιοκρατών και νυν δανειστών-τοκογλύφων. Ή, λοιπόν, θα ταχθεί κανείς «εκτάκτως» υπέρ της κοινωνίας – και όταν περάσει η θύελλα μπορεί να την ξαναεπικρίνει, αν το επιθυμεί, για τα «τακτικά» της ατοπήματα – ή θα επιλέξει να επιτεθεί στους συνθλιβομένους και από ένα τρίτο μετερίζι. Το τελευταίο, όμως, στο πλαίσιο της παρούσας περίστασης καταλήγει, φυσικά, να συγχωνεύεται με τα άλλα δύο…

Τα ανωτέρω ενδεικτικά σημεία δεν σημαίνουν ότι η απόλυτη αλήθεια βρίσκεται στην πλευρά του λαϊκισμού. Καταδεικνύουν απλώς ότι, όποιος αυτή την εποχή κατευθύνει την κριτική του περισσό­τερο προς τα κάτω από ό,τι προς τα πάνω, παίζει έναν μάλλον αντιπαραγωγικό και ατυχή ιστορικό ρόλο. Τόσο ατυχή όσο και των κύκλων εκείνων που τις παραμονές της Άλωσης προ­παγάνδιζαν την δίκαιη τιμωρία των αμαρτιών των Ελλήνων από τις ορδές των Οθωμανών.

  1. Feta Compli
    Νοεμβρίου 22, 2011 στο 12:53

    Sag sie, Goldmund!

  2. Νοεμβρίου 22, 2011 στο 13:28

    Χαχαχα, τα λέω, τα λέω!

  1. No trackbacks yet.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: